‘A voz humana’: A transparencia feminina, interpretada por un Almodóvar depurado

A lenda urbana conta que Jean Cocteau escribiu o monodrama La Voix humaine para a súa amiga Edith Piaf, mais esta nunca se atrevería a interpretar a obra, na que se atoparía ela soa no escenario coa única compañía dun teléfono. As datas non cadran, pois A Voz humana foi escrita e estreada en 1930, e Cocteau e Piaf non se coñecerían ata unha década despois. Mais esta supón unha fábula preciosa que conecta a dous dos artistas franceses máis importantes do século XX, onde un verte todas as posibilidades da palabra no teatro para que a outra poida desenvolver toda a forza escénica e emotiva que o medio é capaz de ofrecer. Ambos finarían o 11 de outubro de 1963, con tan só dúas horas de diferencia.

Non é a primeira vez que Pedro Almodóvar se toma a liberdade de introducir A voz humana na súa filmografía. Xa o fixera dúas veces antes: n’A lei do desexo, Carmen Maura interpretaba a unha actriz transxénero que debía protagonizar a obra de Cocteau, montada na ficción por un álter ego do director encarnado por Eusebio Poncela. Un ano despois, Maura volvería coller o teléfono vermello para falar co seu ex en Mulleres ao borde dun ataque de nervios, esta vez en chave de comedia e tocando de refilón as ferramentas e temática d’A voz humana.

Agora, sen meta-representación testemuñal nin como unha inspiración conceptual, Almodóvar decide atacar de cheo o texto de Cocteau. Desengránao, adáptao aos tempos actuais e faino seu. En escasos 30 minutos, retrata a desesperación dunha actriz en horas baixas, interpretada por Tilda Swinton. Cocteau trazaba o seu texto mediante unha longa chamada telefónica entre ex-amantes, poñendo á muller no centro do escenario e empregando a mostra dunha única banda da comunicación bilateral para explorar os seus sentimentos e necesidades. Non obstante, Almodóvar decide facer esperar ás palabras.

Inicia a acción nunha ferraxería: Swinton merca un machado e un bidón de gasolina, materializando a intención de liquidar o sufrimento. Nesta secuencia inicial, José Luis Alcaine testemuña a espectacular fotografía que acompañará todo o filme nun milimétrico deseño tinguido de vermello e verde intensos. Logo virán planos aéreos e enteiros e travellings circulares que exhibirán grandiosamente o escenario no que transcorrerá o resto da acción. Todo alicatado cun opulento deseño de arte e vestiario que namora á vista en cada fotograma.

Nunha complicadísima tarefa de fundir ao máximo o artificio teatral e o medio cinematográfico, exhibe un espazo que se vai construíndo capa sobre capa, mediante a fusión e confusión de bambalinas e plató montado. Sen caer no típico patrón do escenario único, a cuarta parede e o plano estático, decide estacionar o piso da protagonista nunha nave industrial, xerando unha ilusión que oscila entre cine e meta-cine. E tamén cimentando unha sensación de soidade, de constrición no gran espazo baleiro.

O Almodóvar renovado, o que tiveramos o pracer de contemplar hai case dous anos coa espléndida Dor e gloria, reafírmase n’A voz humana. Pouco queda dos rasgos que definiran o seu estilo durante catro décadas, nos que se quedara tan estancado que finalmente deixou que o seu cine se estreara coa data de caducidade xa superada. Non hai transicións fundidas e encadeadas, nin a rancia paleta de cores ácidos, nin o enfoque morboso e culebronesco da temática sexual e de xénero. Agora só queda sobriedade; unha tan honesta e penetrante que desborda a pantalla.

E se esta crueza, xerada por unha montaxe de corte limpo e ritmo meticulosamente pausado, estivera en Dor e gloria ao servizo dun manifesto de nudez emocional do autor -encarnado nun álter ego interpretado por Antonio Banderas-, agora serve como canle para explotar o mastodóntico potencial expresivo de Tilda Swinton. Curiosamente, a mellor “chica Almodóvar” ata a data non fala castelán. Pero a súa interpretación é tan transparente e cunha potencia tan torrencial, que ata semella ofensivo metela no saco das “chicas Almodóvar”. Porque o director desiste de enchela dos seus fetiches dramáticos, e na súa adaptación do texto, dálle alas para apropiarse do relato e mostrar, de xeito verbal e non verbal un rango mastodóntico de emocións.

Desta vez, o teléfono vermello desaparece. No seu lugar, Swinton sérvese duns AirPods para falar co seu amado. Desatada de cables, percorre o inmenso espazo, que se vai despregando ao tempo que o fan as intencións e inquedanzas da protagonista. E canto máis se estende o entorno e a acción, máis semella constrinxirse o ambiente, pedindo a berros a liberación da iluminación artificial do hangar. Finalmente, chega a emancipación espacial e espiritual. E por tempos de produción, semella improbable que Almodóvar procurase facer unha interpretación das sensacións do confinamento. Mais o contexto de pandemia mundial no que ve a luz A voz humana non podía ser mellor acaído.

Poucos son os casos nos que unha curtametraxe ten distribución comercial, e o público ten a sorte de que o nome de Pedro Almodóvar sexa tan colosal que a consiga. Porque A voz humana é un pracer audiovisual íntegro. Unha representación maxistral do teatro dentro do cine, capaz de producir un rango ilimitado de capas físicas e conceptuais. O artificio como ferramenta para construír unha verdade transparente, personificada nunha personaxe feminina construída cunha solidez dramática que desboca o marco. Este Almodóvar si nos gusta, e moito.

Director: Pedro Almodóvar
Guión: Pedro Almodóvar
Fotografía: José Luis Alcaine
Música: Alberto Iglesias
Ano: 2020
País: España
4.5
Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.