O Que Arde é Galicia… E por unha vez de emoción

Viva Oliver Laxe! Con esa palabra nun post de Pawley cun formato menos intuitivo que intentar ir en tren ata os Ancares daba comezo o que se coñeceu como Novo Cinema Galego. Entre todos as persoas que o conforman probablemente sexa un dos cineastas con máis talento detrás das cámaras, o máis influínte e o máis internacional. É un deses directores especiais fixos en Cannes, o festival máis prestixioso do mundo, e con O Que Arde colleitou o premio Un Certain Regarde. Primeira película en galego en participar e primeira en ser premiada. Case nada.

O Que Arde é un gran filme, non hai dúbida diso. Pero significa mais do que é, leva a súa categoría de produto cultural máis aló do seu propio contido. É a significación do cinema en galego, unha obra da que dentro de vinte anos falaremos como de Somos Xonxa. Unha película que dentro de dúas décadas quizais un prolífico Laxe aborreza de tanto que lle preguntaran por ela. Unha longametraxe con pegada.

Porque Galicia non posúe a estrutura que ten Euskadi e Cataluña para a producir cinema. Porque o cinema galego triunfa festivais mentres conta cunha distribución limitada e onde xente como os responsables de Numax están a facer moito para que iso poda cambiar. Se O Que Arde é relevante, case o é máis grazas a estupenda labor desa xente afincada en Compostela que tanto loita polo noso cinema. Con isto non quero dicir que a obra sexa mala nin moito menos, pero o esforzo de levala a todos os cinemas posibles da súa distribuidora é o que fai posible que estea entre as dez películas máis vistas de todo o Estado español.

O INCENDIO QUE ARDE

En canto a película en si é notable, non cabe ningunha dúbida. A fotografía a cargo de Mauro Herce quizais sexa o máis relevante nesta historia da volta a casa dun pirómano tras cumprir condena. Na primeira parte da película a paleta de cores que lembra ao neorrealismo italiano e a película influidas polo mesmo, como Lazzaro Felice de Alice Rohrwacher.

A obra é moi sensacional -no sentido de que evoca sensacións aínda que na outra acepción tamén se se permite a chanza- e todo avanza nun ritmo pausado que podería lembrar un pouco a outras obras galegas contemporáneas como Trinta Lumes de Diana Toucedo pero sen compoñente místico implícito, pero que se ten unha rima directa atópase na concepción das películas de Tarkovski.

Antes do comezo da pausa e da contemplación atópase unha secuencia de apertura moi potente onde se está a talar o bosque. Isto é algo moi relevante porque presenta o conflito emocional incluso personificando a ese conxunto de árbores case como un ser con consciencia. Unha idea que se collerá de novo máis adiante co incendio como dinamitador de todos os conflitos dramáticos contidos e forxados ao longo de todo o filme. A recreación do incendio é a parte máis espectacular do filme e o ritmo case bucólico tórnase acelerado dada a emerxencia da situación.

O DE SEMPRE PERO DISTINTO

A localización non é novidosa. Outra vez o rural galego, algo moi normal nas historias en Galicia e que moi ben soubo quebrar Dhogs, a película de Andrés Goteira. Pero aquí se aproveita para tratar temas que dende logo fan falta tratar. Unha visión de que, se ben pode partir dun argumento esencialista como moito deste tipo de cinema, explora dinámicas non vistas ou polo menos non tan usuais.

En primeiro lugar, mostra con honestidade os estigmas propios do mundo rural. O pirómano está rehabilitado e aínda que non sexa a persoa máis amigable do mundo, arrepíntese dos seus actos. Hai quen lle trata mal, outros mellor, pero o feito de que te coñeza todo o mundo é algo que non podes evitar nese contexto. É unha lóxica da que non se pode fuxir e que finalmente trae consecuencias a nivel narrativo. Do mesmo xeito, explora a importancia da familia nos momentos conflitivos e cando non queda nada, é o que sempre vai permanecer. Incluso cando non haxa bosque.

Por outra banda, mostra as pésimas condicións laborais que teñen as brigadas de bombeiros forestais e as implicacións emocionais que debe ter unha intervención deste tipo. Sacar alguén da súa casa porque se vai queimar non é unha labor mecánico. Un relato que podería ser moi simple remata cuberto dunhas capas que o fan interesante máis aló do impacto.

Tamén é necesario destacar ás vacas. Moitas veces reivindícase que Galicia non é un país de vacas, e dende logo que é certo. Pero vacas hailas, que diría a miña avoa. Oliver Laxe retrata na película dunha forma que ben podería ser a obra onde se fai un relato máis profundo da vaca a nivel conceptual. Non se utilizan como reivindicación nin como orgullo, remata sendo un retrato naturalista espectacular cunha óptica moi humana.

Nesta cinta O Que Arde é Galicia, por unha vez de emoción e non literalmente. Este filme debería ser un orgullo e un paso cara adiante na mellora nas condicións para facer cinema en galego. Hai factores estruturais que o fan moi complicado, pero polo menos agardo que o momento chegue antes de que o tren pase polos Ancares.

Dirección: Óliver Laxe
Guión: Santiago Fillol, Óliver Laxe
Fotografía: Mauro Herce
Ano: 2019
País: Galicia
5
Pódeche interesar...
‘Quen a ferro mata’, a fariña chega ao cinema español