‘O faro’: Cando a luz irradia escuridade e salitre

Hai un intre concreto do filme de Robert Eggers no que Dafoe e Pattinson, ebrios e cansos, sentado o primeiro na beira da cama; o segundo, no chan namentres sostén unha caneca, no que a tolemia busca unha saída abrupta e sincera, do mesmo modo que a auga fervendo fuxe da terra en Islandia. Os dous homes comezan unha conversa onde un “que” monosilábico é a única mensaxe a transmitir durante os primeiros segundos. Repíteno até convertelo nunha especie de ladrido afónico que finxe ser un parrulo. Dispárase a tensión. Logo, Dafoe procede a interpretar un monólogo saído de sabe Deus que parte do estómago. Os seus ollos son pozos escuros que falan. 

The Lighthouse (2019, O Faro, é unha tenebrosa viaxe cara a loucura. Un delirio monocromático que percorre o descenso aos infernos da alma de dous individuos illados nunha illa, sen escapatoria, rodeados de mar e gaivotas, de muros invisíbeis ou naturais. A tolemia confrontada coa soidade é un recurso explorado outras veces na literatura ou no cinema, póñase por caso o de The Shining (1980) de Kubrick, indispensábel para entender o xénero de terror contemporáneo. Por iso, malia que a idea está aí, o poder sacarlle brío, xogar con ela sen caer en absurdas semellanzas ou homenaxes previsíbeis, é algo a valorar. Eggers acerta, crea unha obra para perdurar, do melloriño que sairá este ano, e elévase como un autor a seguir moi de preto —se non era xa após a estrea de The Witch (2016)—.

A claustrofobia acertada

Un dos puntos máis rechamantes (senón máis reveladores) da cinta é ese formato 4:3 en branco e negro que elixiu Eggers. Non é un capricho, como podería pensar o espectador que se atope co tráiler, ou que comece a ver a película. Non é unha simple ferramenta ornamental que está aí para ser usada. É un fin ben pensado e tratado, mesmo obrigado unha vez contemplado o conxunto.

Facendo un símil musical, poderíase explicar o bo uso deste formato de imaxe co tema dos efectos de modulación ou pedais para un guitarrista. En ocasións, un ten diversas ferramentas para usar nunha liña ou pista; pode engadir unha distorsión, un delay, un chorus, un phaser… Tenos aí enchufados e decide usalos. A cuestión final é comprender por que decidiu usar ese efecto e non outro. Ou ningún. Pedíao o tema? Precisábao? Aporta algo? Eggers supera esta cuestión, pois acerta de cheo coa decisión dos 4:3, xustificando a narración a través da simbólica gaiola que crean as bandas negras laterais.

Porque O Faro, alén da tolemia e da alma humana, vai do illamento e das súas consecuencias, vai da claustrofobia que crean as paredes dun minúsculo cuarto de madeira onde os muros semellan botarse enriba dos protagonistas. Toda a película, cada minuto. Non hai respiro tampouco no exterior, como un podería imaxinar. A inmensidade do mar é cortada por esas bandas que impiden a panorámica. Pattinson, que repite unha e outra vez as súas tarefas, non atopa acougo nin baixo o ceo, porque é minúsculo.

No eido do técnico, a película atopa unha xustificación narrativa perfecta, que atravesa a proxección e chega ao espectador como un abrazo xélido. A fotografía en branco e negro, a iluminación caprichosa, os contrastes absolutos… Todo está medido para afondar nesa tensión psicolóxica que provoca a reclusión.

 Dafoe vs Pattinson

Convén lembrar que hai xa bastante tempo que Pattinson non ten nada que lembrar ao espectador sobre o seu talento como actor. É posíbel que algúns quedaran naquela esquecíbel imaxe de Edward Cullen, pero non, esa non é a realidade dun actor que, de novo, medra e demostra poderío, mesmo a través da rabia ou a violencia, ambas as dúas mesturadas, por exemplo, nunha escena dedicada á masturbación.

Dafoe, do que pouco hai que dicir máis aló do moito que é, convive co seu compañeiro a través de brutais secuencias onde a palabra e a xesticulación procuran ás apalpadelas a linguaxe cinematográfica… e coincide, saben usala, porque dominan o medio. Non queren facer do Faro unha obra de teatro, pero si recrear unha apaixonante interpretación que non quere rematar.

Sen entrar en destripes, é difícil fixar un diálogo. Abondará dicir que o duelo entre os dous personaxes é unha fantasía terrorífica que vén da man dese conto incómodo e tolo que Eggers quere narrar. Un relato curto, cheo de escuridade, masculinidade e alcol. Porque todo iso aparece ao longo da cinta. E non dun xeito simbólico, porque tamén hai unha iconografía concreta, senón de maneira directa, insípida ás veces; outras, demasiado picante como para non suar vendo a escalada cara un final que non pode acabar con luz.

O terror nunca aparece a través dun susto. Non é o medo que hai nesta illa, nese faro que irradia un misterio que absorbe a Pattinson e ten namorado a Dafoe. A cuestión reside nese interior de carne e ósos que camiñan polas habitacións, que beben para logo darse de hostias, rir, caer cunha aperta ou rebentar do xeito máis gráfico e violento posíbel unha gaivota que observaba sobre unha rocha. The Birds (1984) de Hitchcock? Por suposto.

O pesadelo sen soño

Quen non tivo un pesadelo do que é consciente pero do que non esperta? Un convértese en espectador terríbel dos estragos do seu subconsciente namentres procura unha saída que non chega. O Faro é un deses pesadelos. Un no que vemos e que nos devolve a mirada, de xeito constante. Non é posíbel apartar os ollos do que amosa. Unha rabia contida da que un sabe da súa existencia e da súa explosión, dunha implosión que ten de chegar.

Problemas? Sen dúbida, no eido comercial, o filme está lonxe de calquera proposta habitual da carteleira. Require dun compromiso serio do espectador, que pode asistir a unha viaxe fenomenal ou, se non entra na narración, no relato, a unha estraña mestura de diálogos e imaxes que non agardan unha resolución tópica. Todo aquel que agarde por ela, vivirá unha decepción máis que probábel.

Fóra disto, Eggers aposta por situarse nesa trincheira do terror que ben podería compartir con Ari Aster e a súa fantástica Midsommar (2019), cunha experiencia brutal e atípica á hora de contar historias de medo. Ben é certo que os modelos de cada un son distintos, pero a visión dun terror moderno e eficaz está máis que presente, sen perder de vista a Poe, por exemplo, no caso aquí tratado.

Son os faros elementos arcaicos. Símbolos da fin do mundo nas pedras que baten as mareas. Sabe Eggers do seu simbolismo nato, e constrúe o seu conto cun espectro moi lonxe da luz que podería asomar esa lanterna que posúe a estrutura, até caer na tolemia humana visceral e sen volta.

Director: Robert Eggers
Guión: Robert Eggers, Max Eggers
Fotografía: Jarin Blaschke
Música: Mark Korven
Ano: 2019
País: Estados Unidos
5
Pódeche interesar...
Todo o que sabemos do novo de Triángulo de Amor Bizarro