Xacobe Pato: “Como escritor non me interesa escribir e gardalo nun caixón, gústame que a xente me lea”

“Onte quedei cunha estudante de xornalismo para falar sobre o meu libriño. Foi unha das conversas máis diferentes sobre Serei feliz mañá, ou sexa, unha das mellores. Ao parar de gravar pediume que non contase unha cousa no diario, non o fose ler a súa nai, e só por pedirmo non sabe ben o que me está custando calar. Aínda que me gustou aprender que os «off the record» funcionan nas dúas direccións”. Xacobe Pato describiu así no seu diario de Instagram a entrevista que estades comezando a ler, e teño que dicir que a miña aparición triunfal me alagou máis que me preocupou.

Con sorpresa e cuns cafés polo medio, descubro que Xacobe ten voz. Pode parecer evidente pero ler Serei feliz mañá é como charlar coa Sereíña de Andersen, que che conta a súa vida pero sen son. É unha mágoa non ter podido traer aquí a súa fala, mais si o que falamos.

Comentas en ‘Serei feliz mañá’ que o teu gremio favorito é o dos autores sen obra publicada. Que impacto tivo para ti o saír del?

De momento estou asimilándoo, sigo algo perdido, sentíndome aínda como autor sen obra. En parte porque non se poden facer presentacións, a maioría das entrevistas non foron presenciais coma esta… Dáme a sensación de que sempre que chego ao punto de conseguir o que quería, pasa algo e quedo un pouco igual que antes.

Fai falla publicar un libro para considerase escritor?

Non, hoxe en día non. Hai moita xente que escribe en internet, sen publicar libros físicos, que son escritores, incluso sen que eles teñan esa consideración sobre si mesmos. Saben contar historias e contalas ben, enganchar ao lector… Creo que os libros físicos son un formato máis, que está moi ben e eu estou contento de ter publicado un,  pero non é necesario para considerarte escritor. Nin tampouco todas as persoas que publican un libro son necesariamente escritores. Publícanse moitísimos libros, penso que son 70.000 títulos ao ano no Estado incluíndo traducións. Ao final, publicar un libro non supón demasiado.

Como chegas a ser libreiro e que peso ten o teu traballo no libro?

Cando rematei de estudar Ciencias Políticas, despois de catro anos vivindo moi ben, volvín á casa de meu pai en Coruña a buscar traballo. Como non sabía moi ben que quería facer e a carreira me decepcionara bastante, foron uns anos complicados nos que non sabía cara a onde tirar e refuxieime na literatura, e tamén en saír de festa. Non lera moito durante a carreira pero nesa época si. Comentáronme que abrira unha libraría nova en Santiago e eu quería volver para aquí outra vez. A entrevista, como eu estaba tan metido no mundo da lectura, foi moi ben e entrei a traballar.

O peso que ten a libraría no diario é o mesmo que calquera outro ámbito da miña vida. Non me define tampouco, non me sinto representado por ser libreiro, como tampouco por ser politólogo. É unha profesión bastante mitificada, como pasa con outras. Semella que só se ve a parte chula de falar cos clientes e recomendar libros, pero non as horas de facturas, colocar libros… Moita xente pensa que é o gran traballo pero é o que pasa con moitas profesións, que se perciben coma o que fan os grandes triunfadores. Como se non comeses nin precisases ter tempo libre para ti e para os teus se che gusta a túa profesión. Si que é verdade que ten un punto gracioso que un libreiro escriba un libro e estea á venda na súa libraría. Dá lugar a situacións cómicas.

Este atractivo da profesión de libreiro, que pode vir do gusto polas cousas antigas, teno tamén o xénero que empregas no libro, o diario?

Creo que algo diso hai. Os diarios non están de moda no mundo editorial, non se publican moito e véndense menos, pero si que é unha tendencia xeracional relacionada coas redes sociais, que funcionan como diarios en tempo real.

Trátase de autoficción, que non creo que sexa narcisista, pero ten algo de narcisismo. Escribir dende a túa visión, dende o ‘eu’, que é o que controlas, paréceme menos ambicioso que escribir unha terceira persoa ou cun narrador omnisciente. Coma se foses un deus que sabe o que pensa todo o mundo. Eu só sei o que penso eu, e ás veces nin iso.

Cres que a imaxe que poden ter os teus lectores sobre ti se aproxima á realidade? Cal é o balance entre realidade e ficción?

Non sabería dicirche a porcentaxe do que me poida coñecer alguén que lera todo o que escribín. Creo que todo o que escribo é baseado na realidade, no que vivo, no que penso… Non hai ficción, pero si esaxeracións para que sexa máis humorístico, que o lector entende. Pero, claro, hai cousas que non conto, posiblemente as máis interesantes. Digo no libro que para min a vida é o que contas pero tamén o que non.

Unha das críticas que me fixeron foi un comentario dun escritor que dixo que me importaba demasiado o que pode pensar a xente do meu arredor. Hai persoas que entenden que en literatura non debe haber límites, que un escritor só ten que estar comprometido co que escribe. Podía ser mellor o libro se a min me dese igual? Seguramente, mais non é o caso. Acepto a crítica pero, estando de acordo co fondo, é algo que a non me vale e polo que eu non vou pasar.

Non abordas polo xeral temas moi íntimos pero si algúns puntualmente, por exemplo, sobre a relación coa túa parella ou sobre o pasamento da túa avoa. Como escolles cando compartir publicamente estas partes da túa vida privada?

Cando falo deses temas é porque sinto que non me queda outra que facelo. Póñome certos límites, para non ferir á xente que quero e á que me rodea. Ao final nun diario sempre estás falando dos demais e hai xente que non ten porque querer ser retratada ou que fales dela en certos momentos. Non pregunto, pero un sabe máis ou menos cando pode molestar.

Algunha vez che chegou un aviso dun familiar ou amigo por algo que escribiras no Instagram?

Non, só houbo enfados por non saír no diario. De broma, iso si. Algunha vez que quedei cun amigo para tomar algo, e está el brillantemente simpático, pero vai o domingo e ver se sae e xa me escribe “Xacobe, é que o venres non foi importante para ti?”.

Que fas un día no que non tes ganas ou contido para escribir o diario?

Cada domingo, cada vez que remato de escribir, síntome liberado. No sentido de que conseguín dar con certas ideas ou contar con gracia algunha cousa me pasou. Pero unhas horas despois sempre penso que esa liberación non é máis que vacío. Entre o luns e o xoves estou máis ou menos tranquilo, pero a partir do venres preocúpame non ter “material de diario” para esa semana. Entón empezo a estar nervioso, a abrir moito os ollos e tal vez a forzar a realidade para que pasen cousas dignas de ser contadas. É curioso, pero no último intre sempre aparece algo.

Fas referencias culturais moi variadas no diario: de libros, series, películas, lugares que visitas… E ademais, de contidos bastante difetentes, dende o libro de Manuel Rivas a Kiko Matamoros? Buscas a propósito ese contraste?

Nun encontro online con lectores, unha muller dixo que había unhas 67 ou 68 referencias literarias. E pensei “joe, paseime un pouco”. Creo que é natural porque é como me relaciono coa xente, cando estou cos meus amigos e familiares sempre se fala da última serie, da última viaxe, do último libro… É o meu traballo como libreiro tamén. Non é que sexa igual que como vivo pero si que se trasplante da vida real á literaria. Pareceríame trampa falar de autores con máis prestixio e ocultar que tamén lin a biografía de Chenoa ou a Matamoros. Non teño prexuízos á hora de falar desas cousas; paréceme simpático.

Na introdución do libro contas que cando escribías o teu primeiro diario de neno buscabas enganchar á túa nai e á túa irmá, chegando a inventar que tiñas unha moza para darlle máis emoción. Xa se vía ben o teu interese por chegar á xente e un momento clave para isto foi cando Roy Galán compartiu unha semana do teu diario nas súas redes.

Foi un salto cuantitativo de xente que me seguía, que tampouco é proporcional ao número de lectores. Que te recomende xente que ten moita visibilidade está guai, porque a min como escritor non me interesa escribir e gardalo nun caixón, gústame que a xente me lea e que haxa reaccións ao que escribo. De feito, o que me levou a publicar o libro foi que a miña primeira editora, Belén Bermejo, era lectora dos diarios do meu Instagram.

Creo que tamén escribir para ser lido ten que ver con ser tímido ou vergonzoso. Axúdame a abrirme á hora de contar cousas que son necesarias contar, axúdame a compartir cousas que non me atrevería no cara a cara. Á hora de escribir non sinto pudor, porque vexo a linguaxe literaria coma unha conversa entre o que escribe e o que le, que é unha sóa persoa para min. Pode que despois resulten ser moitas, pero eu teño a sensación de estar falando cunha soa persoa.

Nas redes sociais vese claramente que non é soamente unha persoa. Como é a túa relación cos lectores, como interactúas con eles por redes sociais?

Paréceme moi divertida. Teño moitos amigos que fan moitos chistes co meu diario, sobre todo cos comentarios da xente, como con algún comentario que di “o teu diario é o mellor da semana”. E, claro, vacílanme con iso. Paréceme divertido, pero tamén perigoso. Tendo as reaccións da xente tan rápido, sabes que temas funcionan mellor, que publicacións son máis comentadas, máis compartidas…

Claro, tes un estudo da túa audiencia semana a semana e antes de publicar en físico…

E iso abre a posibilidade de caer en intentar complacer todo o rato co que escribes. Que tampouco ten sentido porque a literatura non é unha ciencia exacta. Podes escribir algo para intentar gustarlle á maior cantidade de xente posible e facer unha merda e escribir algo que pensas que só che vai gustar a ti e á túa nai e que lle guste a todo o mundo.

Como se marca o inicio e a fin do diario?

Por unha cuestión de prazos. Pero en realidade o diario non ten nin principio nin final. Só tes que coller un principio aleatorio e un final aleatorio tamén. O inicio foi cando comecei a publicar en internet, no 2018, aínda que levara escribindo diarios toda a vida. Escollín o final de 2019 porque o 15 de xaneiro do 2020 tiña que entregar o manuscrito. Podería ser calquera outra. De feito, eu continúo en Instagram o diario, segue en marcha.

Ofreces unha segunda parte de balde…

Efectivamente. Podería de telo continuado e facer un tocho de 300 ou 500 páxinas. Pero mellor así, polo ben dos lectores.

No paso dos textos do Instagram ao libro, houbo moita edición ou trasladaches o escrito exactamente igual?

Hai cousas que non estaban, textos que tiña gardados, e que metín máis ou menos cronoloxicamente. Pasaron bastantes filtros os primeiros escritos a nivel estilístico, porque creo que nestes anos cambiei un pouco o meu xeito de escribir. A nivel temático non. Si é certo que quitei algúns textos porque me parecían pouco interesantes ou malos directamente, aínda que mantiven algúns para reflexar o que eu era naquel momento. Por estes cambios quizais non toco temas importantes ou políticos ou só o fago con certo ton humorístico; fíome moi pouco das miñas propias opinións.

Máis ou menos mantívose o escrito no Instagram, de forma que se notase unha evolución pero sen deixar cousas que me parecía que estaban mal. Para non facer trampas, nin ao lector nin a min mesmo.

Tes en mente a publicación dun segundo libro?

De momento non. Gustaríame nun futuro publicar un novo libro, non sei se diarios ou outro xénero. Pero de momento non, só sigo cos diarios no Instagram.

Concibo os diarios coma unha vida nómada, permítenche cambiar de cidade, vila ou aldea, de persoas, es completamente libre para moverte… Penso que cando atope un sitio no que queira estar máis tempo ou no que sinta que teño que estar por algún tipo de interese, será cando escriba outro tipo de libro. Cando algún tema me obsesione tanto que non poida seguir co diario e só queira escribir sobre iso. Unha novela, un ensaio ou o que sexa.

Contemplas entón a posibilidade dun día no que rematen os diarios? Isto pode decepcionar a moita xente

A min gustaría manter os diarios, no caso de comezar con outro libro diferente, aínda que fose pola miña conta e sen publicalos en internet. Todo o tempo que poida mentres me divirta. Supoño que algún día chegarán ao seu final, e seguramente para entón moita xente o agradeza.

Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.