Los paraísos desiertos, S.L.

Ismael Serrano: “A música serviume para manter a cordura”

Non é marzo de 2020, cando todo deu un xiro inesperado. Tampouco é xaneiro de 2021 cando tivemos que voltar a pecharnos e todo semellaba non ter final. Estamos en xuño de 2021 e, aínda que a pandemia está a menguar, quedaron algúns costumes do encerro. A vida telemática é un deses, a comunicación a través das redes.

Son as 10 e media da mañá. Preparo un café, sento no escritorio, abro o ordenador e conéctome con Ismael. A vía escollida, Zoom. Do outro lado da pantalla aparece o cantautor de Vallecas cun sorriso matutino. Buenos días! – dime.  Bo día, Ismael! replícolle. Serrano, sempre comprometido, ven de lanzar Seremos, o seu último disco, no medio da fenda da pandemia e da auxe do fascismo. Un feixe de cancións que son un canto á esperanza e á lembranza de quen somos para saber cara onde queremos ir.

Porque fuimos, seremos é a idea que sobrevoa este disco no que contou con colaboracións coma Ede, Litus, Clara Alvarado ou Pablo Alborán, nome ante o cal comparto a miña sorpresa. Normalmente fas colaboracións con artistas dun rexistro determinado, Merecedes Sosa, Silvio Rodríguez… sorpréndeme o dúo con Alborán. – coméntolle. Co paso do tempo un vai aprendendo e perdendo prexuízos, Alborán ten verdade no que fai.- contesta.

Antes de entrar no teu disco, pregunta obrigada. Como te atopas agora que parece ser que unha certa normalidade, pouco a pouco, está a voltar e que todo se vai reactivando?

Para min, como para todos e todas, foi un ano moi difícil. A min non me gusta nada romantizar o confinamento. Hai xente que fala de todo este tempo coma unha oportunidade para coñecerse a sí mesma, e é verdade que nos obrigou a coñecernos a nós mesmos, pero a min pareceume un ano de merda que nos puidemos ter aforrado. Eu creo que a pandemia nos roubou moitísimos momentos. E creo que tamén nos fixo máis fráxiles, porque todos e todas estamos atravesadas por un trauma do que non somos conscientes a día de hoxe.

Entón, agora, vivir este tránsito desa vida conxelada énchelle a un de esperanza, ademáis da sensación de liberar ese estrés que ocupaba calquera acto da vida cotiá no confinamento. No noso caso estivemos grabando durante toda a pandemia e era todo máis difícil. Non soamente na intención de reunirse, senón tamén na de avanzar nas mesmas grabacións. Foi unha experiencia dura, pero moi enriquecedora tamén. As cancións teñen ese valor terapéutico para min, e a música serviume para manter a cordura.

No teu novo disco Seremos non fas referencia explícita á pandemia, pero de algún xeito está presente.

Si. O certo é que non falo directamente das rúas baleiras, do sufrimento da xente, dos aplausos desde os balcóns, dos hospitais desbordados, pero todo iso sobrevoa as cancións do disco. O título Seremos, expresado nese tempo verbal, vén da necesidade de erguer a cabeza e de proxectar cara o futuro. Esa necesidade de ser capaces de planificar e de concretar. A canción Cállate y baila é un exemplo disto, está expresando esa necesidade de celebrar os encontros.

Un está afeito a verte colaborando con determinados artistas, ou incluso a verte versionar cancións de xente referencial como Mercedes Sosa ou Silvio Rodríguez mais, por outra banda, tamén un te atopa con xente coa que, nun principio, non te identificaría. Hai uns anos colaboraches con Nach e agora, neste último disco, tes unha colaboración de Pablo Alborán na canción La última que despierta.

É un disco con moitas colaboracións. Iso responde a que eu necesitaba sentirme acompañado nun momento no que sentía que era necesario establecer vencellos. Por outra banda, creo que é algo moi saludable como músico liberarse de prexuízos. A idade contribúe a perder eses prexuízos. Eu teño a sorte de poder ter colaborado con xente marabillosa doutros ámbitos que aportaron cousas moi boas ao meu traballo.

Ademais, son moi tímido e cústame achegarme á xente. Pero cando dou ese primeiro paso teño claro que a conxunción de voces vai dar lugar a algo moi especial. Hai músicos que imprimen verdade ao que cantan. Pablo Alborán é un deses artistas. La última que despierta pretende ser unha homenaxe a esas mulleres que nos coidaron e ás que, por unha cuestión xeracional e dos tempos, tocoulles vivir nun mundo machista. Por outra banda, eu quixen ter moito coidado porque a idea non é romantizar o sacrificio delas senón recoñecer a débeda que temos con todas esas mulleres, e recoñecer a inxustiza que supón.

Agora que falas dos tempos que estamos a vivir, a nós -os varóns-, estes tempos nos empurra a revisarnos.

Si. Totalmente, e eu creo que é saudable facelo. Hai quen mira iso desde o prexuízo, coma unha ameaza, coma se fose unha renuncia a unha parte da esencia dun mesmo. Cando alguén é sinalado polos inevitabéis tics machistas que poida ter á hora de compoñer ou á hora de expresarse, e se leva as mans á cabeza, eu penso que en realidade non pasa absolutamente nada por recoñecer que, efectivamente, temos caído neses tics. Poder recoñecelo sen que supoña un drama. Un non se relaciona coas demais persoas coma o facía hai vinte anos. Naquel momento, probablemente, riría de cousas que a día de hoxe non me fan nin puñetera gracia. A vida é así, un cambia e iso está moi ben.

Antes falabas de Pablo Alborán como alguén que imprime verdade ao que fai. Ti que consideras que ten que ter unha canción para que teña Verdade?

Eu creo que unha canción ten que ser un exercicio de honestidade. Isto non significa que un teña que abrirse en canle e facer unha reflexión en profundidade. Penso que, desde o reggaetón máis superficial presentado como escapismo, ata a canción de autor máis melancólica e reflexiva, teñen que facerse desde a honestidade. Que non haxa impostura nin cando che invita a bailar, nin cando che invita a reflexionar. Como se chega a iso? Pois non o sei. Eu podo falar desde o que eu fago. Na miña forma de compoñer, para min o máis importante non é a estrutura da canción, senón ter un relato, unha tese, algo que contar, e que iso sexa sentido desde o corazón, que sexa algo real e non unha pose.

Los paraísos desiertos, S.L.

Agora vivimos tempos hiper frenéticos nos que parece que conectar con algo, prestar completa atención a algo durante cinco minutos, é revolucionario. E ti, no medio dunha pandemia, lanzas un disco no que fas unha revisión íntima do pasado pero tamén un canto á esperanza. Que supuxo para ti esa introspección?

Eu escribín as cancións porque necesitaba conectar co que nos estaba a tocar vivir. Ese exercicio de introspección do que me falas serviume para revisar os clichés do cantautor, para baixar do pedestal ao cantautor e pegalo á terra. É interesante o que dis porque é verdade. Hai unha cousa que xoga en contra do cantautor, ou de certas propostas musicais, que é ese déficit de atención continua no que vivimos dalgunha maneira. A proposta que un fai apunta nesa dirección. Na de darnos o tempo para escoitar con atención.

Ademais eu non son de facer cancións curtas, polo que esixo máis atención da habitual. E non o digo coma unha virtude senón como unha incapacidade de síntese. Por outra banda, tamén é certo que a min gústame moito facer algo que agora non se fai moito, que é contar historias no sentido máis clásico. E dicir, que teñan presentación, nó e desenlace. Ese é un reto que eu teño ante un mundo frenético. A miña proposta é a de rebelarse contra esa volatilidade e realidade líquida.

Iso tamén está presente nos teus concertos, o de deter e darnos tempo ás espectadoras para profundizar. É dicir, ti xeras unha situación de calma na que nos invitas a sentir, a reflexionar, a lembrar.

Si, eu de feito tamén dou espazo a estar triste. Creo que hai unha tendencia a ver a solemnidade coma se fose algo que vai en contra do artista. Coma se chorar ou poñerse serios fose un exercicio de impostura. Coma se soamente a autenticidade estivese detrás da risa. Incluso as entrevistas parece que soamente teñen que facerse no rexistro do cómico. Iso está moi ben, pero que non sexa o único. Non hai que infantilizar a sociedade. Eu creo que na seriedade, na tristeza, ou no partillar a dor tamén hai autenticidade. O cal non significa instalarse na tristeza, senón transitala. E tamén creo que hai autenticidade no falar de política ou de sexo, que a moitas persoas incomódalles.

De feito en Farenheit, unha das cancións deste disco, utilizas un ritmo máis bailable sen deixar de falar críticamente da realidade. Nesa canción sinalas a verdade como algo agochado no mundo das fake news.

Exacto, de feito nese caso utilizar unha cumbia para dar unha mensaxe política a min divírteme moito. Farenheit é unha canción na que apunto aos bulos, á mentira.

Agora que falas dos bulos. Antes das eleccións en Madrid no programa de Ana Rosa falaron de ti como un músico que ía abstenerse de votar cando, en realidade, estabas a facer campaña.

Brutal. Sobre todo porque eu son unha persoa que non oculta as súas simpatías políticas. Eu fixen campaña directamente neste caso porque pensaba que tiña que facela. Non entendín iso que dixeron de min na tele. Eu sempre trato de poñerme no lado de que se equivocaron, porque son sumamente inxenuo. Quen me coñece sabe que eu difícilmente vou absterme de votar e de falar.

En canto á política agora mesmo estamos vivindo un momento de regresión, sobre todo quen desexamos outro mundo, pero tamén hai primaveras que celebrar do outro lado do charco como en Chile, Bolivia -ou Perú recentemente-, onde parece ser que volven as forzas progresistas.

Si, tamén habería que ver que pasará aquí. Ainda que dá a sensación de que Europa semella estar envellecendo mal e illada do que son outras realidades. Incluso en Estados Unidos o paradigma político está a cambiar nalgunhas cousas nas que non era habitual que cambiaran. Coma o feito de que Biden diga que hai que subir os impostos ás rendas máis altas, e non implementar unha política de austeridade como solución á crise económica que conleva a crise sanitaria.

Pero Europa non parece ir nesa dirección. Aquí é todo exposto en dicotomías absurdas coma comunismo ou liberdade. Mentres, coma dis, noutras partes do mundo podemos celebrar primaveras, aquí vemos estas regresións que non deixan de ser unha reacción das elites para conservar o seu estatus e para resistirse ao cambio.

Antes dos comicios no Perú lin a Nega dicir que se falaba de que as eleccións peruanas eran as máis polarizadas da súa historia, e a reflexión que el facía era que sempre se fala de polarización cando a esquerda ten máis posibilidades de gañar. E é verdade. Os discursos máis ultradereitistas aparecen para xerar esa sensación de caos ante as posibles victorias da esquerda. Aquí vímolo coa aparición de Podemos. En canto as enquisas lles daban bos resultados, púxose toda unha maquinaria en funcionamento para contrarrestarlles.

Recentemente o vimos coa criminalización dos Menas, ou cos sobres con balas enviados a algúns políticos.

Creo que iso non soamente ocorreu aquí. Noutras partes do mundo tamén se romperon consensos nos que se empeza a criminalizar ou dirixir discursos de odio cara certas persoas. Eu creo que na Arxentina, por exemplo, as Madres de Plaza de Mayo eran unha referencia ineludible e había un certo consenso de respecto porque representaban a loita polos dereitos humanos. Eu teño escoitado nos últimos anos barbaridades sobre elas que hai vinte e cinco anos ninguén era capaz de dicir. Toda esa virulencia non ten que ver con elas, senón con atacar unha corrente de pensamento que parecía impoñerse e que parecía asumir a hexemonía na batalla cultural. Aquí en España parece que esa batalla cultural estamos a perdela grazas, tamén, aos medios coa súa propaganda constante.

Nesa perda da batalla cultural hai como unha violencia normalizada.

Totalmente. Falar de menores nos termos nos que o fai a ultradereita é algo impensable hai uns anos. Ou estar na porta da casa dun político tódolos putos días é algo inadmisbible porque, entón, que facemos cando nós perdamos, o mesmo?

Última pregunta obrigada. Cando ves a Galiza?

Estamos niso. Estamos a facer plans dentro do que as autoridades permiten. Temos algúns concertos pechados pero estamos tamén á espera de ver como evolucionan as restricións. Eu creo que estamos apostando a que en outubro se eliminen as limitacións para anunciar a xira en función de como se presenten os teatros. A nosa intención, por suposto, é subir a Galiza pronto.

Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.