Cineuropa 33, parte 1: Luces e sombras dun festival emotivo

A dirección latinoamericana eclipsa a primeira ronda do festival e a galega 'Arima' érguese como favorita do público.

Un Cineuropa renovado, centrado na súa 33ª edición no punto de vista feminino e na figura da muller tanto diante como detrás das cámaras, bota a anadar baixo a consigna “cuestión de perspectiva”. A nova organización decidiu outorgar este ano os tres premios Cineuropa a tres mulleres -María Vázquez, Rita Azevedo e Emma Suárez-, en recoñecemento da súa traxectoria nun mundo no que son minoritarias e, a cotío, minorizadas. 

O cambio de organización supuxo algunhas modificacións no programa: máis películas (máis dun centenar) e menos sesións para cada unha, reducíndose o número de proxeccións a dúas para todas as encadradas dentro das cinco seccións oficiais. En adición, nace unha nova seccións, Animaeuropa, debido á presenza de calidade da que gozou o cinema de animación no último ano. 

O filme escollido para abrir esta 33ª edición foi Ema, de Pablo Larraín, que abarrotou o Teatro Principal. Desafortunadamente, tras uns poucos minutos de proxección, os servidores faiaron e o decepcionado público tivo que abandonar o teatro. Mais este obstáculo non impediu que se repetise o éxito de convocatoria na segunda sesión do filme chileno, cuns asistentes expectantes por continuar unha película que conseguira engaiolar ao espectador en apenas un cuarto de hora.

Retorcida e provocadora, o novo filme de Larraín constitúe un relato experimental de liberación feminina e dunha maternidade insólita. Mariana di Girolamo, sempre no punto de mira, fai cada fotograma seu, coma se a meticulosa fotografía, a rítmica bandasonora e a trpidante montaxe existisen só para ela. Sen dúbida, do mellor que veremos neste Cineuropa.

No segundo día de festival puidemos ver Monos, un espectáculo sensorial a todas luces influenciado por Apocalypse Now e O Señor das Moscas. A dirección impecable de Alejandro Landes, a coidadísima fotografía e a trepidante montaxe forman un paquete técnico de gran calidade, combinado cunha banda sonora arriscada e efectiva. Porén un guión que partía dun conxunto de personaxes trazados meticulosamente acaba incorrendo en baleiros argumentais que, en lugar de naturalizar os últimos putos de xiro da historia, fainos mecánicos e, ás veces, incoherentes.

Ema (Pablo Larraín)

Tamén puidemos ver The Gangster, The Cop, The Devil, un thriller coreano moi pasado de voltas. Non entendendo isto como algo malo, senón con toques de absurdismo que fan que realmente funcione. A historia conta como un policía para resolver un caso ten que axudarse dun xefe da mafia. Unha historia de antihéroes que se topan coa maldade máis absoluta. Non é nin moito menos o filme do ano pero si unha obra máis que entretida.

Ao día seguinte, e encadrada dentro de Animaeuropa, a nova sección do festival, asistimos á proxección de As anduriñas de Kabul, unha animación acuarelada pouco atrevida e agradable á vista, que ilustra a miseria de Afganistán tras a toma de poder dos talibáns. Pero a desesperación humana é empregada neste caso como detonante forzado da emoción do espectador, trazando un argumento que se move de xeito mecánico e que non se acaba de crer a si mesmo.

Chegados ao domingo, vimos en Fourteen todo o que un se esperaría dun drama independente estadounidense ambientado en Nova Iorque: fotografía sobria sen grandes alardes e un guión centrado no diálogo sobre calquera outra cousa. O resultado é un produto decente, moi ben interpretado por unha das súas actrices protagonistas -Tallie Mehdel-, e non tanto pola outra -Norma Kuhling-. Aínda así, Dan Sallitt constrúe un filme de ritmo irregular ao mesturar amplas elipses temporais con longos planos secuencias, e facendo que a historia se mova aos tombos.

O mesmo día, e desde as montañas do Líbano, chegounos Yara: un retrato da vida común nunha realidade moi afastada da nosa. Abbas Fahdel non precisa facer uso de artificios argumentais nin grandes puntos de xiro para construír unha película emotiva, agradable e inmersiva. Unha historia do primeiro amor ao uso, impresa na fermosa paisaxe rural libanesa, que se toma o seu tempo para mostrar cada minucia. E quizais aí é onde radica o seu maior erro: longos planos detalle meramente descritivos que non aportan nada simbolicamente.

Tarde para Morir Novo foi a sorpresa do luns. Retrata dun xeito excelente como é medrar para un adolescente nun entorno complicado, neste caso os derradeiros días de Pinochet en Chile. Cunha fotografía brillante e a música como late motiv narrativo este filme introdúcenos dun xeito moi potente no seu interior a través do cotiá. Mágoa o lamentable son en directo que mingua notablemente o seu visionado e a construción dos personaxes, que fai que o espectador se perda nas relacións entre eles.

Tarde para morir novo (Dominga Sotomayor)

O martes, competindo co segundo pase de Monos, nun Salón Teatro practicamente baleiro e coa sección Docs Cineuropa como estandarte, acolleu Jawline, merecedora do Premio Especial do Xurado en Sundance. Relataba a historia de Austyn Tester, un adolescente de Tennesee que está colleitando un relativo éxito nas redes, Liza Mandelup compón un documental estrañamente triste: unha sutil crítica ao American Dream que deixa un mal sabor de boca ao saír da sala. Porén peca en non afondar suficientemente no fenómeno contemporáneo do influencer, deixando practicamente fóra do crebacabezas os intereses económicos que hai detrás do visible ao ollo público.

Mektoub, My Love: Canto Un é a primeira parte dun tríptico cinematográfico a cargo de Abdellatif Kechiche. Rematada en 2017, Cineuropa rescata o filme francés tras non chegar nunca a estrearse en salas comerciais. Cando unha longametraxe dura tres horas, cabe esperar que esta ten algo importante que contar; pero este Canto Un non é máis que un amasillo de conversas intranscendentes que non se encamiñan nunca a un sentido ou a un lugar. Nin sequera funciona como un retrato da liberación emocional e sexual. Unha pena nun produto que fai un uso tan bo da fotografía e da montaxe.

De seguido aquel mércores asistimos á escocesa Run, visiblemente influenciada pola xigante Drive (Winding Refn, 2011), podería dividirse en dous filmes diferentes. Por unha banda, temos un relato nada destacable dun pai de familia frustrado, enclaustrado dentro das paredes da súa casa. Por outra, un exercicio brillante de encapsulamento da acción no momento que este se mete no coche do seu fillo no medio da noite: Scott Graham emprega con forza a os diálogos, a profundidade de campo, a iluminación e o synth pop como banda sonora para xerar unha descomunal forza, que nunca se destensa dentro do vehículo.

Di o dito popular que quen non arrisca non gana, pero necesariamente implica que tamén haxa moitas posibilidades de perder. Isto lle ocorre precisamente á danesa Koko-di Koko-da. Un filme de terror psicolóxico que se pasa da raia e en vez de xerar inquedanza e medo, entra nese punto onde é unha comedia inexistente. Da a sensación de que todo funcionaría mellor se tivera menos metraxe.

Kuessipan (Myriam Verreault)

Kuessipan obtivo o maior éxito de valoración do público do que levamos de Cineuropa, sendo o venres 15 a súa segunda e última —polo de agora— proxección. O primeiro achegamento á ficción de Myriam Verreault desprende frescura e naturalidade, mergullándose na vida cotiá dos Innu no Canadá francés. Evocando en certo modo a obra máis pura de Richard Linklater, Kuessipan é un deses poucos filmes capaces de capturar a beleza vital sen caer nin na simpleza, nin na excesiva emotividade.

Naquela noite foi un dos momentos que máis esperábamos dende Balea Cultural. A estrea en Galicia de Arima, primeira longamentraxe de Jaione Camborda, encheu o patio de butacas e os palcos do Teatro Principal. O que prometía ser un éxito destacado dentro do Novo Cinema Galego rematou sendo un produto de escasa madurez técnica e excesiva pretensión artística e figurativa. Tanto en dirección, como en guión, como en interpretación, semella que ninguén ten claro o que está facendo en ningún momento.

Camborda constrúe unha morea de elementos de potencial connotación simbólica e acomódase en non pechar ningún, deixando cancha total para que o espectador os interprete como queira, sen saber nin ela mesma o que significan. En adición, a fotografía e a súa posprodución xeran unha terrible simbiose de desaturación de cor nada uniforme entre escenas. 

Á mesma hora que a esperada estrena da longametraxe de Camborda, proxectábase algo verdadeiramente malo. Visualizar Bina foi unha experiencia pésima. Distopía turca mal introducida e desastrosa en practicamente todos os estándares de produción. Especialmente negativas unha banda sonora moi mal escollida e un argumento que peca de pretenciosidade buscando explicación a cousas que realmente quedarían mellor non telas.

Nunha primeira semana na que Cineuropa non nos estaba dando nada destacable en guión, chega a espléndida Bashtata, como un correctísimo retrato dunha relación pai-fillo na Bulgaria post-soviética. Peter Valchanov e Kristina Grozeva constrúen un excelente relato no que ata as situacións máis esperpénticas gardan coherencia e naturalidade, sen perder nunca o factor sorpresa. A hilarante interpretación de Ivan Sanov fai de Bashtata o produto máis divertido desta edición ata o momento.

Bashtata competía en hora con Dogs Don’t Wear Pants, unha filme tan esperpéntica como inexplicablemente entretida sobre látex, sexualidade e añoranza. E é que se ben o guión propuña ideas horribles e a conclusión é como mínimo lamentable, o bo facer á cámara do director finlandés J-P Valkeapää fai pensar que o que acabas de ver non é tan desastroso. Con todo, e co paso do tempo, dámonos cada vez máis conta que aquello foi un espellismo.

Bashtata (Kristina Grozeva, Petar Valchanov)

No sábado, La Casa Lobo constituiu un fito histórico no cine de animación universal. Cristóbal León e Joaquín Cociña fan un exercicio de deseño e dirección de arte que vai máis alá dos límites do stop-motion realizado ata o momento. Simulando unha película de adoutrinamento para os membros da Colonia Dignidade -famoso centro de detención e tortura alemán situado en Chile nos tempos da ditadura militar de Pinochet-, La Casa Lobo xoga cos contos populares de Grimm e Andersen para edificar un aterrador relato nada infantil. Se ben sobre o papel semella interesante, e o é, á hora de enfrontarnos a ela atopámonos un visionado difícil, pois contaba cun ritmo ao que era difícil acostumarse.

Chegados a onte, domingo, Little Joe, o novo filme de Jessica Hausner, presentounos un híbidro entre a ciencia ficción e o drama familiar. Destaca sobre todo a banda sonora coa incorporación de percusións e sons como os ladridos de can que se incorporan co fin de crear tensión. Tamén un bo uso da cor da a incorporación de debates filosóficos interesantes.

Despois, e para rematar esta primeira xornada, asistimos a Les Enfants D’Isadora, un filme ás veces maravilloso pero dun resultado atosigantemente intratable. Dividido en tres escenas, só podemos falar dunha visión cinematográficamente interesante na primeira, onde debemos poner sobre a mesa o seu gran traballo á hora de celebrar e dignificar a danza a medio camiño entre a filme e o documental, nun traballo biográfico de categoría. Con todo, as dúas seguintes rematan con ese traballo de realización nun repetitivo traballo no que contarnos, unha e outra vez, o que xa sentimos e vimos nos primeiros minutos da película.

Os primeiros 10 días de festival deixaron un sabor agridoce. A notable baixada de asistencia, que probablemente non teña nada que ver co cambio de organización nin coa propia programación, fixo que as sesións que encheron o Teatro Principal se puideran contar cos dedos da man. Por outra banda, puidemos ver un despregramento excepcional de fotografía cinematográfica: foi máis raro atoparse cun filme de fotografía mediocre que un cunha brillante. Porén o departamento de guión está deixando moito que desexar; na meirande parte das películas o script está sendo a gran pega, incluso nas máis destacadas. Pero aínda nos queda moito cinema por ver, e isto só acaba de comezar.    

Pódeche interesar...
O shonen tras Dragon Ball