Curtocircuíto (II): O mellor e o peor do cinema galego no ‘Planeta GZ’

O Curtocircuíto presentou un ano máis o seu espazo aglutinador das tendencias na produción de curtametraxes galegas. Planeta GZ traza un mapa da nosa escena cinematográfica, tan heteroxénea como simbiótica, a través de doce filmes. A sección dividiuse en dúas sesións: a primeira, celebrada o pasado luns, mostrou as curtas de formato máis tradicional, todas encadradas no xénero da ficción; e onte, xoves, exhibíronse as pezas máis experimentais e abstractas.

Estas foron as nosas sensacións da expedición arredor do Planeta GZ.

PLANETA GZ, día 1: As novas -e non tan novas- apostas no terreo da ficción

REALITY

David Fidalgo Omil

2020

Abrir Planeta GZ con REALITY é unha ousadía, sobre todo coa carga dramática que nos acompañará acto seguido e durante toda a primeira sesión. David Fidalgo Omil é un mestre do meme; poucos son capaces de cargalo de significado e de valía artística coma el. O mesmo talento satírico que lle outorgou unha nomeación ao Goya por Homomaquia preséntasenos agora no Curtocircuíto para inaugurar a sección galega.

Se non fose pola animación artellada mediante acrílico de cores vivas, tan intencionadamente chapuceira que resulta un pracer por si mesma, non custaría crer que o que estamos a observar é unha recompilación de Asdf Movie. REALITY parodia os programas de telerrealidade sen medo a traspasar a barreira do molesto. Por sorte, os sete minutos que dura son os xustos e necesarios para non deixar de rir e pasar a taparnos os oídos.

Todo o mundo se asemella desde lonxe

Rafa de los Arcos

2019

Cando nos imaxinamos o que sería o contido argumental dunha curtametraxe de ficción estándar, podemos visualizar todo o que Todo o mundo se asemella de lonxe. E neste caso, Rafa de los Arcos faino moi ben. Conta pouco, pero o xusto para non desbordar o significable e conciso na súa curta duración. Céntrase nunha única personaxe, pois tampouco hai tempo para desenvolver máis arcos dramáticos.

E a interpretación de Bruna Cusí -que lle valeu o premio a Mellor Actriz en Cans- é perfecta para cristalizar á perfección o poder emocional que o filme precisa. Unha muller desmoronada por unha ruptura, tan aburrida como perdida. O intimismo da fotografía e da banda sonora ambientan á perfección a súa mirada desoladora.

Hai unha virxe alí arriba

Brandán Cerviño

2020

Brandán Cerviño volve ao Planeta GZ tras facerse co premio da sección o pasado ano. O director, recorrente no festival e acomodado no xénero documental, somérxese desta vez na ficción, da man do rural e da mitoloxía galega. E sen ánimo de ofender a ninguén, se o Novo Cinema Galego fixo dano no noso panorama cinematográfico, foi por dar un pé demasiado grande a manir estas temáticas.

E é que en Hai unha virxe alí arriba non existe máis ánimo que adornar a escena dun verde bucólico e introducir con calzador unha compoñente mística que nin cadra, nin se desenvolve. Gustaríame entender por que unha choni de aldea procura con tanta ansia practicar a maxia negra. As gaitas e o discurso reminiscente do conxuro da queimada do final non teñen perdón.

Onde dormen as gaivotas

Dani Cornes

2020

Esta curtametraxe, impulsada por un grupo de vellos e actuais estudantes de Comunicación Audiovisual da UVigo, é seguramente a que máis expectación provocou en Galicia durante este ano. Producida no marco do Desafío Audiovisual Illas Cíes, promovido polo Concello de Vigo, Onde dormen as gaivotas imaxina o arquipélago coma o último confín limpo nun futuro post-apocalíptico.

Todo o peso da acción recae sobre a súa única personaxe en cadro: Lidia Veiga encarna a Amelia cunha expresividade tal que cada primeiro plano vale ouro. As cores excelentemente modificadas atrévense a tinguir o paraíso natural de Cíes, aportándolle aínda máis forza visual; un ímpeto enfatizado pola poderosa banda sonora -cómpre destacar, deseñada polo seu director e guionista Dani Cornes, tamén marabilloso músico-. Semella que en Pontevedra si se aprende a facer cine.

A penumbra

Dani Viqueira

2020

O concepto do que parte a segunda curtametraxe de Dani Viqueira é moi interesante: o trastorno mental e o trauma como ferramenta deturpadora da realidade, subxacendo oculta e desenmascarándose a medida que avanza a acción. Sen deixar cabos soltos, resultando á vez tan pouco previsible como identificable para o espectador.

O problema en A penumbra é a súa execución. A por veces sobreactuada interpretación da súa actriz principal, Lorena Hidalgo, non axuda nun relato repleto de clichés do thriller e do terror. Desde a música e os sons de suspense a un volume demasiado potente, ata unha cámara aberrante que semella sacada dun slasher dos 90, sen deixar fóra o exceso de planos detalle acotío innecesarios.

Sen ánimo de xustificar os problemas do filme, ben é certo que o cine de xénero galego brilla pola súa inexistencia na praxe. Polo tanto, é comprensible que estes esforzos por facer unha aproximación sexa no coñecido para logo, se é posible, colleitar un discurso propio.

Mare

Guille Vázquez

2020

Mare é unha ópera prima e, aínda así, unha das mellores propostas da sección. Guille Vázquez válese do antecedente medieval do mito do íncubo -un demo que viola ás súas vítimas mentres durme- para representar en filme a angustiosa experiencia da parálise do soño.

A idea parte da pintura O pesadelo de Füssli, mais nada hai desa plasticidade romanticista en Mare. Pola contra, atopámonos cunha coidadísima estética que combina a natureza, os tons pastel e as cores vivas, combinando altos contrastes coa claridade da luz natural. Mare é un traballo de novatos, pois tamén supón a primeira incursión da súa protagonista, a cantante Ede. Mais a súa fenomenal expresividade combínase cunha dirección á que non lle fai falta servirse de palabras para construír unha narración efectiva e envolvente.

PLANETA GZ, día 2: Adentrándonos no viscoso terreo do cinema experimental

MARCAS

Aldara Pagán

2020

MARCAS supón un traballo extremadamente persoal, no que Aldara Pagán recita tres poemas escritos na súa adolescencia sobre imaxes do seu propio corpo gravadas cunha Super 8. E cando se intenta transcender o intimismo e a retrospección da poesía á pantalla, xorde un conflito esencial: o proceso creativo que implica o cinema debe considerar tamén á audiencia dalgunha forma; non soamente ao autor, como fai a poética.

Deste xeito, a impresión audiovisual dun mundo interior tan persoal e auto-destrutivo, narrado por unha rapaz adolescente, chega a incomodar ao observador, que se sinte intruso adentrándose nun mar de emocións que non lle pertence. MARCAS xera ademais unha dicotomía intrínseca: o que pretende ser unha obra coa madurez ineludible do cine experimental, constrúese a partir dun choromiqueo en verso arraigado ao sentir adolescente.

Branco e fucsia

Marta Valverde

2020

A pretensión experimental no cinema contempla un senfín de condicionantes alleos ao propio autor; a meirande parte deles, extremadamente subxectivos. Cando o creador se propón romper os formatos convencionais e somerxerse na expresión máis abstracta, atópase de bruces cunha audiencia que pode non conectar co sentido da obra ou, directamente, non entendelo. Marta Valverde escorrenta moi ben estas barreiras con Branco e Fucsia.

Ao comezo e ao final, expónsenos un grupo de mozos nun piso compartido, visiblemente precarizado como a meirande parte das vivendas destinadas a ser alugadas a estudantes. Entre medias, nunha realidade expandida e onírica, a multiplicidade de protagonistas desta historia relata en audios de WhatsApp os seus soños. A impresión subxectiva da precariedade na nosa xeración é cautivadora.

Area. Soamente un xeólogo apaixonado podería manter a atención durante 40 minutos nun video-ensaio sobre area. Sen ánimo de menosprezar a beleza natural contida na multitude de planos aéreos que conforman Vestixios, nin no profundo relato antropocéntrico dividido en catro actos narrado por Mariah Proctor.

Pero resulta imposible seguirlle o fío durante 40 longos minutos ás verbas harmonicamente recitadas con acento británico. Vestixios é un filme tan soporífero que rematas por poñerte a pensar no que tes que mercar para facer a comida mañá. Ou finalmente adormeces arrolada pola banda sonora dunha única pista das gravacións da Terra da NASA e a escuridade da sala de cine.

Notas sobre a habitabilidade en A Barca

Cinema Semente

2020

A pretensión do colectivo Cinema Semente era morar A Barca, unha aldea abandonada na provincia de Ourense, mediante o acto cinematográfico. Cabe poñer en dúbida se o seu obxectivo, aínda que non por elo menos poético, tivo éxito. Ao final, en A Barca seguimos observando ruínas inanimadas, mentres que a imaxe cobra vida cando se nos traslada á vila colindante de Cortegada.

Mais Notas sobre a habitabilidade en A Barca segue a ser unha proposta extremadamente desfrutable. A cotidianidade dos veciños de Cortegada amósase cunha viveza fermosa, especialmente cando se pon o foco na sala de cinema local; unha desas das que nos falaban os nosos avós, e que remataron sendo suplantadas polos multicines. A potencia visual coa que contrastan imaxes da natureza e a vida de aldea enfatízase cun impermeable deseño de son. Cinema Semente non habitou o abandonado, mais si o capturou cunha beleza exquisita.

As horas cegas

Lara e Noa Castro

2019

As horas cegas procura representar dun xeito inmersivo a experiencia dun repartidor que percorre a mesma ruta noite tras noite. E pode que o cerebro de sete quilos desta Balea non sexa capaz de procesar a experiencia suxerida. Mais as imaxes que compoñen o filme, que intencionadamente se amosan demasiado escuras e pouco nítidas, practicamente ilexibles, provocan que o propósito saia mal parado.

Non se aprecia ningún tipo de ánimo de satisfacer ao sentido da vista e do oído. O ollo remata buscando desesperadamente un plano esclarecedor, ben colocado e sen ningún obxecto desenfocadamente molesto de por medio. E moitos opinarán que unha concatenación de imaxes deliberadamente inapreciables non é cine.

A loba

Iria Silvosa

2019

Programar as dúas curtametraxes máis sombrías ao final da sesión, tras unha densa hora e media de cinema experimental, é unha decisión arriscada. Xusto despois d’As horas cegas, vén A loba cunha premisa semellante: un paseo nocturno, mais desta vez a da súa autora acompañada do seu can por terras mindonienses, tras as pegadas de Pepa a Loba.

O resultado tamén é semellante. Unha obra cinematográfica non ten por que contar cun guión, cun relato, mais ten que ofrecérselle algún tipo de experiencia enriquecedora a quen está disposto a observar. E uns flashes de precaria iluminación sobre un pastor alemán e unhas herbas sobre nove minutos de escuridade, non o son.

EN CONCLUSIÓN

O Planeta GZ triunfou na súa tarefa de mostrar a heteroxeneidade das novas apostas cinematográficas galegas. Exhibiu animación, ficción, documental e cine experimental. Abrazou a novos creadores e recuperou a aqueles xa coñecidos e con percorrido na sección. Pero sobre todo, incluíu as propostas executadas con éxito e tamén as que fallaron no intento.

Entre o pulso de proxectos correctos, que se poden contar cos dedos na man, non existe unha obra que sobresaia con creces entre o resto. O xurado terá que discutir fondamente para escoller á gañadora. Se a nós nos preguntasen? Mare, por triunfar nos retos que se propón á hora de narrar a fábula sen palabras, nun brillante tándem guión-dirección.

Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.