‘Estou pensando en deixalo’: O brillante engano de Kaufman

Darlle carta branca a Charlie Kaufman para realizar a súa terceira película como director foi un movemento ben ousado por parte de Netflix. E perigoso: xa non só polo coñecido afastamento do xenio Kaufman dos modos de representación cinematográfica contemporánea, senón tamén pola enganosa campaña de marketing que envolveu o filme.

O póster promocional dá a entender que se nos está a ofrecer algo semellante a unha comedia dramática sobre unha muller en plena crise dos 30 ao estilo Phoebe Waller-Bridge. E o tráiler engádelle unha compoñente de terror psicolóxica de ritmo trepidante ao estilo Déixame saír. Pero Estou pensando en deixalo non é nada diso, nin moito menos.

Quen decida enfrontarse a ela, debe ter claro que non é unha película de visionado levadeiro e dixestión fácil. Estou pensando en deixalo supón unha desas selectivas experiencias cinematográficas nas que o sentido da película se vai despregando pouco a pouco ao longo da metraxe, polo que cómpre prestar atención a cada un dos pequenos detalles que se nos amosan, e mais ás profundas (e numerosas) conversacións que se van sucedendo.

Aínda así, Kaufman nunca quixo deixar á vista todas as pezas do puzzle. O que o espectador, logo de pechar Netflix, vai ter que sentarse media hora a reflexionar e intentar poñerlle algo de sentido ao que acaba de ver. E é que nada do que ao principio parece querer contar a película é o que encerra realmente.

Unha reflexión vital fragmentada en recordos e ilusións

Preséntasenos a unha muller (Jessie Buckley) no coche co seu mozo Jake (Jesse Plemons), de camiño a coñecer aos pais (Toni Collette e David Thewlis) deste. Todo semella narrarse desde a ollada feminina, nun diálogo interno sobre se cortar a relación con Jake ou non -o título da película xoga tamén esta carta do engano-. Sería moi interesante que, por unha vez, Kaufman decidise colocar a unha muller no rol protagónico; pero máis o é que decida enmascarar ao seu recorrente protagonista masculino, egocéntrico e trastornado.

A medida que avanza a película, dámonos de conta de que a muller vai cambiando de nome -Lucía, Lucy, Louise, Amy- e de ocupación profesional -artista, camareira, xerontóloga- e de pasado -onde se criou, como coñeceu a Jake-. Tampouco se entende moi ben por que os pais de Jake van cambiando aleatoriamente de idade nunha velada que incomodará ata ao espectador máis impasible. Nin os saltos espazo-temporais que nos amosan a un solitario encargado de mantemento de instituto.

A construción do filme é tan minuciosa e sutil que nunha estrutura narrativa convencional de tres actos claramente delimitados se oculta un compendio de fragmentos diluídos no tempo, e soamente ordenados a medias cara ao desenlace. Todo o que estamos a observar é unha sucesión de recordos e de ilusións, xurdidas da mente de Jake na súa vellez.

Un diálogo interno dun celador de instituto nunha reflexión sumamente profunda sobre o amor, a soidade, a aprobación e auto-aprobación, a vida e a morte. Pregúntase que tivera pasado se se tivera achegado a falarlle a aquela rapaza que escudriñou un día nunha cafetería. Pregúntase se realmente paga a pena vivir, ou se é mellor deixalo.

Quizais Charlie Kaufman é demasiado?

A brillantez da escritura de Kaufman faise palpable cando, para amosar a enfermidade mental do protagonista, o dota dunhas capacidades narrativas tan confusas que non cesa de cambiar os detalles persoais da muller imaxinada. Incuestionable é o feito de que Charlie Kaufman é un dos mellores guionistas de todos os tempos, mais o conflito xorde cando decide poñerse á cargo da dirección.

Con Spike Jonze ou Michel Gondry tomando as rendas do manuscrito, naceron filmes tan profundos e reflexivos como sólidos e contundentes –Adaptation, Como ser John Malkovich ou Eternal sunshine of the spotless mind-. Pero igual que lle pasou con Synecdoche, New York, cabe preguntarse se é demasiado. Demasiados cabos intencionalmente soltos, demasiada confusión. Agradécese que non se tome ao espectador por parvo e non se lle dea todo mastigado, mais por momentos Kaufman decide servir a comida practicamente crúa.

Mais o que separa a Kaufman do resto de autores aos que se lles coloca a etiqueta da pretenciosidade é a súa capacidade de auto-recoñecemento. Moitas veces, ata ríndose del mesmo. A súa obsesión polo paso do tempo é tan nuclear na súa obra que parece conseguir quebrantar ao reloxo circadiano e estirar a duración da metraxe. Estou pensando en deixalo dura algo máis de dúas horas, mais semella alongarse ata as catro.

O ritmo é especialmente lento nalgunhas pasaxes, e apenas se fan notar os puntos de xiro. Por iso, nun exercicio de auto-consciencia, Kaufman decide que a muller estamento ao longo da película que a noite se lle está facendo eterna. Quizais a tese máis importante da película, das múltiples que se figuran nas longas conversacións no coche, é que o tempo se move a través das personaxes, e non ao revés.

Pero basta de falar de Kaufman

Realmente non existe nada desbotable Estou pensando en deixalo, e todos os departamentos artísticos desempeñaron unha labor espectacular. Os catro actores principais despregan interpretacións brillantes; especialmente Toni Collette no papel da nai, quen executa nunha soa personaxe todo o que queremos ver de Toni Collette nunha pantalla.

A fotografía de Lukaksz Zal non podería estar mellor acaída, nun constrinxinte formato de 4:3 que consegue xerar a necesaria sensación de incomodidade sen sacrificar a visibilidade de factores determinantes para o desenvolvemento do filme. As cores e as texturas emanan significados implícitos, man a man coas minuciosas montaxe e dirección de arte. Noutras palabras, a sucesión de imaxes non é só intelixente, senón tamén bonita de ver.

En adición, a banda sonora a cargo de Jay Wadley é tan envolvente e camuflada coma épica cando é preciso. No último acto, un apoteótico ballet de seis minutos reminiscente dos musicais clásicos de Vincente Minnelli e Stanley Donen aprópiase da pantalla, deixando ao espectador tan patidifuso coma aliviado, descargando toda a tensión e neuroticidade que foi corroendo sutilmente a diéxese ao longo do relato.

En conclusión

Na secuencia final, Jake fantasea con todos os seus coñecidos presenciando como recolle un premio. Terminantemente, o que o protagonista ansía é a aprobación dos demais. Como escritor, Kaufman tende a volcarse a si mesmo nas súas personaxes, mais con Estou pensando en deixalo evidencia que a única aprobación que precisa é a súa propia. Unha vez máis, está disposto a agradar a uns e desagradar a outros. Mais a súa máxima motivación é desconcertar; e conségueo.

Estou pensando en deixalo supón unha reflexión sobre a soidade tan profunda como confusa. Mais sen ese engano continuo ao observador, sen esa fragmentación abafantemente diluída da realidade e da fantasía, quizais nunca chegaría a construír de xeito tan abisal as ideas que se propón abordar. E enfrascalo todo nunha película poderá seguir parecendo demasiado, pero o bo cine é o que consegue abstraer a vida, e os principios metafísicos da vida sempre son demasiado.

Dirección: Charlie Kaufman
Guión: Charlie Kaufman
Música: Jay Wadley
Fotografía: Lukaksz Zal
Ano: 2020
País: Estados Unidos
4.5
Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.