Distrito Xermar

Berta Dávila: “Busco a escritura porque busco a felicidade e non sempre aparece”

Existen moitas maneiras de afondar na vida dos outros. Nunha ocasión, asistín á conferencia dunha fotógrafa que a partir de fotografías vellas atopadas nunha feira, construíra unha peza visual para unha revista. A idea, como ela a explicaba, horrorizoume: publicar, sen vontade de contextualizar ou indagar máis, lembranzas alleas e escenas das vidas doutros. Vidas pasadas, mais merecedoras da mesma protección e respecto cás contemporáneas. Ou máis, se cabe. Porque antes das cámaras dixitais, antes de Facebook, dos selfies e da febre de compartir cada intre e cada anaco de nós, ninguén tería ao longo da vida tantos retratos coma un bebé de meses nado na última década. Daquela, ningún individuo anónimo podía ter imaxinado que a súa imaxe o sobrevivise, condenada á eterna deriva na rede.

A conferencia deixoume remoendo algún tempo esa teima dalgúns antepasados meus con tirar ou queimar as súas fotografías unha vez finados. Compartían os meus devanceiros ese medo: o dunha vez mortos, acabar as súas instantáneas á venda nun feirón, xa fose ao peso ou en paquetiños de cinco.

Por sorte, aínda quedan sensibilidades coma a de Berta Dávila (Santiago de Compostela, 1987). Ela relata as súas propias procuras en Illa Decepción, novela breve escrita en total soidade na súa illa propia de creación. Lendo á autora compostelá, é posible imaxinala observando con agarimo cada obxecto e cada recuncho do pasado, así como escolle con coidado absoluto as palabras que emprega. Como resultado, cada páxina de Illa Decepción é unha invitación á introspección, unha mostra de arqueoloxía contemporánea e de intelixencia emocional pouco usuais. Aparecéronseme novas e vellas dúbidas sobre as que quixen preguntarlle.

Antes de falarmos da novela en cuestión, interésame saber a túa opinión como galega e escritora sobre o tópico dos galegos e as galegas tendentes á saudade e á nostalxia. Esta maniféstase na nosa literatura, por exemplo. Ti pensas que dar cariz poético a certos estados anímicos pode ter como resultado romantizar realidades que precisan ser tratadas?

Penso que a literatura non ten que responder a criterios de utilidade, que non se trata de se as cousas que a literatura conta ou como as conta son convenientes. En realidade a literatura debe escribirse desde a literatura e unha novela sobre a doenza mental ou sobre a nostalxia ou sobre o illamento non se escribe desde a psiquiatría senón desde a literatura. Agora ben, tamén é certo que a literatura (e o xornalismo, e o audiovisual, e calquera tipo de discurso que se produza arredor dun fenómeno) constrúe un imaxinario que comporta unha visión do mundo concreta e tamén ineludible, non é a causa nin o punto de partida da literatura pero si é unha das súas consecuencias.

A min non me interesa un enfoque literario romantizador do suicidio, por exemplo, porque me parece simplificador, e un enfoque simplificador perde o meu interese como lectora, pero non creo que o feito de que unha novela fale do suicidio romantice o suicidio por darlle un tratamento literario. Tampouco estou de acordo con que a nosa literatura manifeste de maneira especial un ánimo morriñento. Rosalía non era unha poeta chorona, nin máis tendente ao drama que calquera dos escritores románticos do seu tempo, que forman parte doutras literaturas con máis peso no canon universal. Outra cousa é que se nos relatase a Rosalía de certa maneira que terxiversa e reduce a súa obra, algo que adoita acontecer coa escritura das mulleres en xeral.

Cando a escritura das mulleres é profunda, adoita dicirse que é emotiva. Cando é intelixente, adoita, simplemente, non dicirse. Rosalía era profunda e era intelixente, pero o que se dixo dela é que era chorona. A literatura interrógase sobre a nostalxia, sobre o tratamento literario da nostalxia e sobre calquera outra cuestión na medida en que se interroga sobre a vida e sobre a propia literatura.

Distrito Xermar

Onde atopas, como autora, onde expresar mellor a nostalxia: na poesía ou na prosa?

Realmente non sinto que, á hora de escribir, pense previamente cal é o lugar onde expresar mellor un tema ou outro, seguramente porque iso que quixen dicir, o que quere dicir unha novela ou un poema, é algo que atopo no curso da escritura e non antes de escribir, e, nese sentido, tampouco teño a oportunidade de escoller previamente. As máis das veces sento a escribir unha novela ou un poema porque quero escribir unha novela ou un poema. Se é unha cousa máis difusa, unha imaxe na que pescudar, un acontecemento, unha personaxe, un tipo de voz, arredor desas cousas vaise construíndo todo o demais.

Lin a distintos autores queixarse do triunfo de produtos culturais que apelan a emocións básicas ou primarias, refírense aos best sellers, ás telenovelas turcas tan en voga… Non sei se compartes esa sensación, cres que o criterio do público se está a ver empobrecido?

Coido que non comparto a preocupación, paréceme que o debate sobre alta ou baixa cultura debería, dalgunha maneira, sobordar, sobre todo cando se produce arredor da tematización. Shakespeare apelou a emocións primarias tanto como as telenovelas turcas, moitas veces exactamente ás mesmas emocións primarias: a traizón, a vinganza, a dor. O que diferencia unha cousa da outra é o tratamento deses temas e a intención, supoño, pero tampouco teño moi claro como explicar esta diferenza, que para min existe, tampouco

son partidaria de relativizalo todo. Eu non vexo telenovelas turcas e si lin a Shakespeare, pero non me sinto máis lista que o público que consome telenovelas turcas nin creo que os dous produtos entren en colisión ou compitan entre eles.

Ofreces un relato que transmite sosego en cada páxina, onde te amosas reflexiva e sensible. Ao tempo, falas do “entreacto” entre o pasado e o futuro incerto que supón esta época para todos. O proceso de escrita foi realmente así, na túa “illa”, ou notaches as intermitencias do exterior?

Ocórreme que non penso na literatura como algo necesariamente separado do demais,ou, doutra forma, que non penso que haxa para min unha oposición entre os lugares que non son a literatura e a literatura. É difícil de explicar, pero na miña vida diaria a escritura é un acontecemento que ten lugar como outros. Escribir e ir ao supermercado non son experiencias que acontezan en diferentes planos do mundo: o supermercado está no mundo e a escritura tamén está. Por iso incorporei a Illa Decepción o relato de como o feito de estar obrigada a permanecer na miña casa recompuxo por completo o tema da novela que eu estaba escribindo, que era a propia casa, ou as casas nas que xa non vivimos, ou como os lugares conectan á xente.

Eu sabía que non era conveniente, desde o punto de vista da recepción da novela, incorporar o relato que aparece nos apartados de Illa Decepción, e que seguramente se consideraría oportunista e mesmo podería xerar certo rexeitamento, pero non adoito escribir desde o lugar da conveniencia e, moito menos, condicionar a miña escritura á recepción, porque creo máis na natureza xenuína que na orixinalidade das cousas. Estaba bastante segura de que era consecuente coa poética do libro, coa súa intención e coa rede de símbolos que o sostiñan, e de que non facelo era renunciar ao relato que eu quería escribir. Así que supoño que non deixei que ese exterior interferise na miña escritura, a pesar de todo, e que hai algunhas cousas ante as que me amoso permeable e outras que non.

Distrito Xermar

Nun fragmento da novela contas: “As pequenas pertenzas son signos da vida diaria e da nosa habilidade para desprendernos delas. Atopo sempre obxectos así cando chego a unha nova casa: un abrelatas, un imán de neveira, un camping-gas, unha tarxeta de visita dun tempo sen prefixos telefónicos. Obxectos que non son meus, obxectos que alguén abandonou porque non significaban o suficiente para os seus donos. Gárdoos todos nun caixón da cociña, entre os coitelos.” Cunha personaxe do libro gardas unha relación nada da xunción do teu pasado co seu presente, cres que estamos predestinados a que acontezan estas cousas ou que somos nós quen creamos esa disposición?

Non creo que eu, e tampouco a protagonista do libro, entendamos que os encontros que se producen na vida ou na novela teñan que ver cunha predisposición, pero tampouco que nos pensemos creadoras absolutas do noso destino. Paréceme que a novela trata de explicar esta cuestión desde a certeza da ambigüidade, escollida non como conflito a resolver senón como un lugar no que se pode estar, sen ter que decidir entre as distintas

opcións que dalgunha maneira compoñen as lecturas ambiguas. Dalgunha maneira a novela incorpora a posibilidade de que o azar sexa azar e de que teña, ademais, un significado, ou de que a novela poida ser un lugar onde o azar ten significados que na vida son experiencias fortuítas.

Parécenme moi interesantes as reflexións ás que conduces ao lector ou lectora: por que é tan difícil ceder a outros o que para nós foi lar e refuxio? Temos medo de que as memorias doutros sedimenten as nosas?

Entendo que si, que sempre temos medo a perder a memoria propia. Non sei en que medida isto explica tamén o desexo de escribir. Con todo, a escritura non é nunca memoria, senón relato, que son dúas cousas distintas, e, nese sentido, constrúe unha outra verdade que é interesante.

En Illa Decepción resulta evidente o moito que podes chegar a saber doutra xente na rede. Pensas que con internet nos coñecemos máis entre nós ou só expoñemos máis cousas nosas?

Penso que internet e as redes sociais propoñen un espazo para a conversa cos outros e coas outras e que non hai unha maneira boa ou mala de usalas. Son espazos que a min, particularmente, me interesan. Eu enténdoas máis como espazos de relación que como espazos de exhibición. Están condicionadas polos seus mecanismos, igual que o resto de espazos. Por suposto non hai por que estar en todos os lugares que existen, como tampouco hai que participar en todas as festas, pero non sinto que as redes sexan menos verdadeiras que outros lugares nin que o que compartimos nelas sexa menos auténtico que o que compartimos noutros espazos, porque poño en cuestión ese concepto da autenticidade e, nese sentido, penso que somos unha superposición de todas as que somos nos distintos espazos onde somos.

Distrito Xermar

Este 2020 obtiveches o Premio de Narrativa Breve Repsol con Illa Decepción e o Premio da Crítica con Carrusel. Unha autora acábase afacendo aos galardóns, sente sorpresa e orgullo de cada vez ou quizais se volve máis esixente consigo mesma?

Os premios significan cousas diferentes dependendo do momento no que chegan e do que se estea a premiar en cada caso. Este ano recibín con poucos días de diferenza o premio da crítica por Carrusel, a miña novela anterior a Illa Decepción, e o Premio Repsol que ti comentas. As dúas cousas aledáronme moito. A primeira porque era un recoñecemento a ese libro que podía visibilizalo, a segunda pola expectativa de que a novela se publicase en poucos meses e polo respaldo da dotación económica. Persoalmente creo que é boa cousa aledarse sinceramente cando che dan un premio e, a partir de aí, non preocuparse moito nin polos que che dan nin polos que non che dan.

Atopas facilmente o tempo, a concentración, a inspiración?

Experimentar a escritura é unha cousa moi parecida, para min, a experimentar a felicidade simple. Pode ser que isto soe un pouco aparatoso como idea, pero, en realidade, é unha cousa moi trivial. Busco a escritura porque busco a felicidade e non sempre aparece ou non de forma continuada e suficiente. Cando escribo, estou ben. Se non escribo, adoita significar que non o estou.

Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.