Carrusel: Unha pequena pero vertixinosa atracción de feira narrativa

Autora
Berta Dávila
Ano
2019
Editorial
Galaxia
Our Score
5

Unha escritora que non escribe nunca é un ermo. Unha escritora que non escribe parécese á muller que observa un campo de millo seco, resignada a ver como todo podrece despois das primeiras chuvias de outubro. Aínda que non haxa nada que recoller, as dúas saben que é preciso segar igualmente. En calquera caso, cómpre escoller: ou segar iso que ocupa o lugar onde algo diferente debería nacer ou esquecer o territorio onde antes sementabamos e abandonar para sempre o labor ingrato de depositar nel a palabra escrita. Sempre é posible queimar a terra labrada e marchar sen mirar atrás.

Así recolle un dos primeiros parágrafos sobre os que se constrúe o capítulo cero de Carrusel unha premisa só aparentemente trillada e un tópico que resulta falsamente familiar, o da escritora incapaz de dar coa palabra fuxidía. As crises creativas e o conflito coa arte, case sempre abordados na ficción literaria e/ou cinematográfica dende un punto de vista estereotipadamente masculinizado, son o motivo recorrente e moi satisfactoriamente reelaborado en feminino sobre o que xira esta pequena pero vertixinosa atracción de feira narrativa coa que Berta Dávila (Santiago de Compostela, 1987) obtivo o XXXI Premio García Barros neste ano 2019 e que agora chega ás librarías do país da man da Editorial Galaxia.

A autora preséntanos un relato de autoficción, moi oportuna e obviamente referido en primeira persoa, que permite ao lectorado barruntar sobre o posible alcance da realidade nesta historia dunha escritora marcada pola doenza mental e polas feridas vitais máis traumáticas. Dávila convídanos a unha viaxe emocional e metaliteraria carente de toda impostura e artificio na que asistimos á evolución psicolóxica da súa protagonista, quen, á súa vez, escapa moi atinadamente do molde arquetípico da artista frustrada. Dun xeito ordenadamente caótico e deliberadamente non lineal, case coma a viva representación narrativa da fugacidade e mutabilidade dos pensamentos máis internos, bota a andar en círculos un carrusel para o que desexamos que nunca se nos esgoten as moedas.

Ademais, esta imaxe do carrusel, como tantas outras empregadas por Dávila e que pertencen a eidos tan dispares coma a música, a medicina ou as matemáticas, impregna de lirismo e simbolismo unha novela que nos fala de perdas, fracasos e estigmas. Na última destas categorías faise especialmente rechamante como a familia da protagonista dirixe a aversión a recoñecer o tratamento psiquiátrico das súas doenzas mentais cara unha curación socialmente máis aceptada como é ir ao dermatólogo (nun intre da obra, a protagonista afirma con non pouco sarcasmo que as persoas da miña familia teñen case sempre problemas cutáneos). Neste Carrusel, a morte e a enfermidade perturban repetidamente un ámbito familiar xa de por si crebadizo e tendente a un fráxil e inconsistente equilibrio, e Berta Dávila debuxa cun escrupuloso detalle esta paisaxe fronteiriza entre a vida e a morte, entre a cordura e a morbideza emocional, recorrendo a un discurso exento de toda frivolidade ou intranscendencia que deixa unha fonda pegada no lectorado e explotando tamén a vertente poética que tan excelentes resultados lle deu  noutras obras a destacar como Corpo baleiro (2007) ou Raíz da fenda (2013).

Carrusel ofrece máis dunha posibilidade de lectura, dende o distanciamento (que dende o meu persoalísimo punto de vista sería a máis improbable) ata a máis lóxica e natural apropiación discursiva, que se produce de xeito case automático en calquera que intentase algunha vez o nobre pero ben complexo camiño da escrita literaria. Hai moito de catarse e moito de purga na historia desta escritora abandonada pola inspiración e pola capacidade de mimetizar a súa realidade nunha ficción narrativa que sempre acaba falando dunha mesma. Esa mímese invade tamén á lectora e posible demiúrga de mundos incompletos e infinitos, no sentido máis puro do termo, capaz de comprender un entorno moitas veces imposible de verbalizar e aínda máis difícil de elevar sobre o papel. Mais esta purificación catárquica non só comprende o aspecto metaficcional (para min, dende logo o máis interesante e que mellor reclama a súa lectura), senón outras agonías do decorrer da vida que identifican instantaneamente a quen as padecese e se achegue polo miúdo ás páxinas desta obra, a saber, a infancia ou a maternidade, ademais da morte ou a enfermidade mental, xa citadas anteriormente.

Non hai nada en Carrusel que poida conducir á indiferenza após o remate das súas cento vinte e unha páxinas, senón puro talento e pericia narrativa, honestidade e oficio, unha calidade que deixa sen palabras e que asoballa as expectativas e preconcepcións do lectorado. Todos eles atributos extraordinarios nada doados de atopar coa frecuencia desexada pero que fan xirar un Carrusel que está chamado a converterse nunha das mellores novelas deste ano próximo ao seu remate e que inclúen a Berta Dávila no selecto grupo das grandes narradoras galegas contemporáneas.

Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.