Jamas: “O maior virus da sociedade non é a covid, é a ignorancia”

Jamas, membro do grupo de rap galego Dios Ke Te Crew, publica o seu primeiro libro Diario dun pirata confinado. Nel relata día a día como foi o seu particular confinamento a súa visión persoal sobre eses meses nos que todos vivimos unha experiencia única, e na meirande parte dos casos nada positiva.

Por circunstancias, a entrevista fíxose por teléfono, pero sen dúbida a conversación fluiu dende o primeiro momento e Jamas mostrouse proactivo a contar a súa historia. Frontal e con principios claros, probablemente o que máis destaque do músico convertido en escritor é ese ansia de chamar a súa familia polo seu nome, o cal di moito e todo bo.

No libro recolles día tras día as túas experiencias durante o confinamento. Que é o que te anima a comezar esta singradura?

A verdade, o primeiro día foi 100% espontáneo. Fomos facer unha compra o día 14 de marzo -unha compra post apocalíptica: moita cervexa e pouca comida- e dende o coche escribín a primeira peza. E ese día pola tarde xa dixen que ía facer un texto diario ata que remate o confinamento.

E cando se transforman eses escritos nun libro? Eu entendo que ten que haber certa evolución entre unha cousa e a outra.

A medida que avanzaba, xente próxima a min me animaba nese sentido, dicían que o publicase. O proceso de creación era o mesmo sempre. Adoitaba darlle voltas á idea do que ía escribir todos os días dende a terraza de Chus e Antón, que son os meus sogros e viven abaixo nosa, nunha bicicleta estática que desempoamos e que usaba para beber quintos e fumar coma un carreteiro (risas). Iso é o máis parecido que fixen a facer deporte non sei en cantos anos. Nas sestas de Arela, a miña rapaciña, xa lle daba máis forma ao texto e polas noites remataba. Así era a rutina todos os días, pasábao bastante guai.

Houbo quen lle deu ao deporte, outros a ver películas e ti escribiches un libro. Dende logo non está nada mal!

Hai que darlle! A min sempre me molou escribir dende pequeno, sobre todo poesía. O que pasa é que nunca me decidín a intentar publicar nada máis aló do rollo musical. Ter tempo tamén axuda. E se algo tivemos no cativerio, foi tempo.

No libro hai unha mestura entre realidade e ficción, pero ata que punto isto é así? Hai máis realidade ou ficción?

Penso que hai máis realidade. E incluso hai capítulos e vivencias que seguro que a xente pensa que son ficción e son totalmente verídicos, pero tamén hai ficción porque me interesaba viaxar un pouco máis alá da rutina deses días.

Neses meses a verdade creo que estivemos un pouco raros, seguro que todos temos cousas que contar que con perspectiva parecen ficción.

E que xa de por si, o que vivimos parece ciencia ficción. Estar pechados, xente de dereitas aplaudíndolle ao persoal sanitario… (risas) ciencia ficción total!

Quería falar tamén do confinamento en concreto. No libro tes unha frase que me gustou moito dos primeiros tempos que é “o Gadis de Concheiros parecía o Maycar ás 5 da mañá”!

Eu non me poñía máscara porque tampouco era obrigatoria nun comezo, comecei a usala cando mas enviou un colega. No libro refírome a iso como “un paquete postapocalípitco do meu irmán Gepeto”. Había esa sensación de pánico na xente que te miraba coma se foras un perigo en potencia.

Había unhas colas tremendas no súper, a sociedade non estaba preparada para isto. O primeiro mes ou mes e pico foi un auténtico descontrol. Que por certo, o do papel hixiénico penso que era medio lenda urbana, eu sempre o vin por un tubo. O que me preocupaba era o expositor das cervexas que o vía baleiro! (Risas)

Ti eras dos que pensaba que ía durar isto dúas semanas? Porque eu lembro que a primeira prórroga do confinamento foi un golpe moi grande para moita xente, parecía case como se lle mataran un irmán.

Si, xa che digo! Pois mira, que ía durar tanto non, tampouco me quero ir aquí de profeta nin nada. Pero si que pensaba que ía durar máis de dúas semanas. Teño un curmán que é enfermeiro en Italia e lembro que cando aquí o tomabamos a coña, cando diciamos que ía ser un catarro ou unha gripe, xa me dixera que de broma nada. Aí acababan de pechar todo o comercio non esencial. Debeu ser dúas ou tres semanas antes do de aquí. E en China levaban máis tempo, pero tal e como son de organizados que para iso son uns putos cracks, se eles batallan aínda un tempo a nós que somos un país, se queres, de pandeireta, iamos durar a de cristo. Menos dun par de meses ou así non lle botaba.

Dis no libro que a maior loita contra a situación era ter un sorriso nos beizos.

Eu creo que hai que ser optimistas e positivos sempre. Se estás fodido, sexa con isto ou con outra cousa, o tempo pasa igual e non diferencia entre amargura e felicidade. Aparte, tendo unha pequena que tiña 17 meses cando comezou todo, non o podes permitir. Hai momentos nos que si, todos somos humanos e podemos estar mal. E se vives nun piso non é como se tes unha casa grande. Daba unha perna eu por catro metriños de leira aínda que sexa para poder respirar.

A pandemia era para todos pero ao final si que entendía de clases

Si que entende, por desgraza si. E xa non é a sorte de ter un chalé con piscina, só con ter unha casiña na aldea, que xa non é de xente con cartos a maioría, a calidade de vida é un salto criminal respecto a estar nun piso. E xa non che digo un apartamento ou así. E xa se vive unha persoa soa… iso debeu ser caldo de cultivo de moitas enfermidades mentais.

E que xa non é virus, que obviamente tamén. Pero a nivel mental dende logo moitas persoas están máis resentidas

Si, eu non me querería ver con quince anos. Que vale, que hai tecnoloxías e poden falar cos colegas por mil canles, pero nesa época todos queriamos ligar ou estar cos amigos… para eles debeu ser horrible.

Falabas da túa filla. Como foi explicarlle toda esta situación? Porque para alguén pequeno supoño que estraño sería como mínimo.

Se fora un chisco máis grande, algo como 3 anos, ou incluso os que ten agora, dous e medio, si que sería máis duro para ela e por conseguinte para nós. Pero nese momento non entendía moito. Sacámola pola fiestra para que vise para afóra e a terraza dos sogros dáballe a vida, que era cativa pero podía correr por aí e respirar a pesar de estar encerrada. E si que é verdade que algunhas veces ía e collía a chaqueta para saír e a nós caíasenos a alma aos pés. E a ver como lles explicas que hai un virus que se chama covid e non podemos saír… pobriña.

No libro tamén pos un certo énfase na Policía ou nos militares. Consideras que se fixo un bo uso dos corpos nese tempo?

Non, totalmente non. De feito, pouco tempo despois de que puxeran os militares polas rúas saíron moitos estudos de que desinfectalas simplemente era escaparate, intentar tranquilizar dalgún xeito á poboación, pero cientificamente era mellor que foran cortar eucaliptos, por exemplo. Máis practico.

No sentido crítico sempre tiven unhas certas diferencias coa garda civil, co exército ou coa igrexa. Agora que está tan de moda a censura, por desgraza, non se fala doutro modo de censura que tamén existe, a autocensura. Poñer un filtro e botar abaixo cousas que non van ver a luz. Iso de ser politicamente correcto ou non, non é unha decisión, é un eufemismo. Podes decidir ser un hipócrita ou podes elixir non selo, simplemente.

E nestes tempos ademais da policía uniformada, proliferou tamén a figura que se alcumou como a policía de balcón.

Si, os policías en zapatillas que lles chamo eu! Lembras un capítulo no libro no que falo que entraran a remexer no coche? Pois é certo. Volvérono a pechar e só moveron os papeis que tiñan na guanteira e tal. E o que nos chocou foi iso, de verdade. Como non o veu ninguén se a xente estaba a vixiar todo o tempo? Con xente dende o balcón agardando que pase algo para chamar á Policía e con ganas de acusar á xente de cousas… O confinamento debeu sacar o mellor e o peor de nós, hai moita xente amargada que debe desfrutar meténdolle a palla no ollo ao veciño. Non digo que sexa a maioría, pero foi unha figura que quedará reflectida nos libros de Historia. Os polis en zapatillas.

Dende logo, o concepto ten o seu carisma, iso non o imos negar.

(Risas)

E diante da proliferación de bandeiras roxigualdas ti decides mercar unha bandeira pirata, que é o que lle da título ao libro por outro lado.

Na nosa rúa sempre estivo de moda o tema ese. Sacar o trapo cando é o día da Garda Civil -do piar como digo eu- ou cando hai algún suceso no que eles consideran que teñen que demostrar que son tal. A min sempre me fixo unha graza terrible. Ningunha bandeira me gusta a verdade, salvo esa que puxen. Se non ma quitou Iria estes días, aí sigue.

Ti non es moito de nacionalismos.

Non, a verdade é que non. Non sei se ten que ver con que de pequeno vivín en moitos sitios por motivos familiares. A miña nai era mestra e mentres non tivo praza fixa fomos dun lugar a outro. Ao mellor ten que ver con iso, ou non. Pero nunca entendín o feito de separar territorios porque si, polo feito de ter uns límites xeográficos. Paréceme criminal e un dos problemas que ten o ser humano, porque a meirande parte das veces leva a enfrontamentos, a obcecarse. Xulgar a xente por onde naceu e onde se da o gusto de morrer… non sei, debería ser moito máis sinxelo que iso. Non me vas caer peor por onde nazas, sangras vermello coma min.

Ti que foi o que máis botaches de menos no confinamento?

Moito non poder sacar a Areliña de paseo, nós somos bastante de rúa. Ademais, o feito de que non o podas facer por imperativo como que che fode. É como cando non tes auga na túa casa. Nós bebemos en botella, que non somos ricos nin nada, pero sabe fatal a billa. Cando se acaba, estou na cama queixándome. Se a tivese, seguramente non bebería dela, pero o feito de non poder facelo, xa te corroe un pouco.

Logo estaba que cos do grupo non nos podiamos xuntar. Fodíame tamén moito que o meu pai que vive na Coruña non puidera ver a Arela. Si por vídeo chamada, pero non ten nada que ver. Ademais, sendo tan pequena, para convencela de que estivera cinco minutos diante do móbil tiña que subornala cunha galleta ou o que fora (risas)

Entendo que respecto ao grupo, Dios Ke Te Crew coa pandemia todo parado.

Si. Nós viñamos de publicar disco no 2019 e no 2020 tiñamos xira cun espectáculo con pantallas de proxección. Foise todo a merda, claro. E este verán non conto con que haxa nada. Se quero ser optimista, de cara ao final do verán si, pero antes non. Iso si, aproveitamos para facer contidos novos. Como tocar non se pode, pois houbo que facer algo. Proximamente sairán novos videoclips.

Entón hai novo disco quentándose?

Tanto como novo disco non me atrevería a dicir, pero estamos tramando un EP.

No 2019 publicáchedes O ciclo da serpe despois de moitos anos sen sacar nada novo. Por que tanto tempo?

Non sei se dicir que somos uns preas do quince (Risas). Sacamos disco como cada cinco anos, parece que nos cremos os putos Rolling Stones! Pero a verdade e que non maduramos tan lento unha vez nos poñemos a crear, pero si, un pouco preas si que debemos de ser (Risas)

Polo menos, O ciclo da serpe xa está na rúa. Eu lembro que cando saíu a nova de que volviades a xente da miña contorna alegrouse moitísimo. Ao final sodes referencia para moita xente no hip hop en galego. Como o vivides?

Nós somos xente humilde. Antes que un grupo de música, somos un grupo de colegas de toda a vida. O que nos levou á música é a amizade. Hai casos que son ao revés, pero non é o noso caso. Nós xuntámonos e desfrutamos como nenos pequenos. E precisamente aí pode ir o tema que me dixeches antes porque claro, tampouco nos vemos tanto como quixeramos. Eu agora mesmo vivo en Santiago e os outros están en Ordes. Cando nos vemos non é como “veña solta aí a base”, temos que falar. Igual se nos gasta hora e media só de darnos unhas apertas e pouco máis.

Pero tamén é o bonito non? Que haxa algo que transcenda á propia música

Si, está claro que si. Estes son da miña familia, aínda que non de sangue. Iso que sempre se di que os amigos son a familia que ti elixiches ter.

E xa que falamos de Dios Ke Te Crew e que o libro se chama Diario de un pirata confinado, todo me nace para preguntar sobre cal é a túa visión sobre os dereitos de autor.

Gústame a pregunta, a verdade. Nós non estamos na SGAE e nunca quixemos estalo. Non estou en contra dos dereitos de propiedade, senón da xestión deses dereitos que fai esta, se queres, organización criminal. Porque non é unha entidade xestora simplemente, senón un entramado de sociedades e empresas de construción.

O reparto en si que fan dos dereitos é totalmente aleatorio, é dicir, non hai un exército de oíntes coa orella postas en todas as emisoras, mirando todas as canles de televisión ou pescudando en Internet. É imposible. No que se basean é practicamente en datos de facturación. Así como asinan convenios coa canles de televisión e pagan un monto fixo anual. Para o reparto preguntan quen es. Se es de Warner páganche máis que se sodes uns rapaces ensaiando nun garaxe. É tan indefendible dende o meu punto de vista…

Respecto, por suposto, a todos os artistas que deciden estar. Pero a nós non nos verán aí por catro miserables pagos ao ano. Prefiro durmir tranquilo polas noites e non recibir 600 pavos todos os anos, que é o que nos caería a cada un de nós. Non somos ricos nin nos sobra a pasta, pero nos importa unha merda. Moita xente non o sabe, pero o poder da SGAE vén en parte grazas a un tal Francisco Franco Bahamonde, que lle deu un poder criminal e que foi socio da SGAE, por certo.

E dende Dios Ke Te Crew tamén asináchedes a Declaración en Favor da Liberdade de expresión cando foi o xuízo contra Pablo Hasel

Todo o ese tema é vergonzoso, penoso e denigrante. Que no 2021 se meta a alguén na cadea ou se lle multe por dicir isto ou aquilo, é cousa de corenta anos atrás ou máis. Ademais, é bastante sangrante que e este tema da censura sempre caia do mesmo lado. Vin o outro día un artigo de 2019 de Pedro J. Ramírez no que sae unha viñeta de Pablo Iglesias cun revolver metido na boca e o titular é “El tiro por la coleta, solo falta cuando sonará el estruendo”, que é unha animalada. Pero dese lado por desgraza, non cae a censura. Sempre é o mesmo.

E despois, indo ao tema da hipocrisía do que falaba antes, se formamos parte dunha sociedade, formamos parte da política guste ou non. O estereotipo de que todos os políticos son iguais é como a afirmación “todos os libros son iguais”, por suposto realizada por xente non lectora. Éme totalmente imposible reflexionar sobre a nosa sociedade sen determinar sobre a figura do Rei e da Casa Real, por exemplo. É un insulto á intelixencia máis primaria a golpe do 2021. Ou sobre a situación da igrexa católica nun país no que a súa Constitución di que ningunha confesión terá carácter estatal.

O maior inimigo da sociedade non é a covid, é a ignorancia. O virus máis inimaxinable que deriva nunha pandemia de fascismo. En Madrid seguramente gañe o slogan “libertad ou comunismo” que soa a ciencia ficción. Seguramente gañe un partido que destrúe sistematicamente a sanidade pública e seguramente o faga con votos de xente que saíron ao balcón a bater as palmas polo persoal sanitario.

(Esta entrevista realizouse poucos días antes das eleccións madrileñas)

Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.