Lecturas festivas a dúo: sete parellas literarias para agasallar neste Nadal

Este ano non tratarei de convencervos de que, polo Nadal, o mellor agasallo que se pode facer é un libro. Tampouco vos lembrarei a boa saúde da nosa literatura, tanto da orixinal como da traducida, unha literatura que, malia todos os atrancos e persistentes dificultades, segue fortalecendo a cultura en galego. Este ano non farei nada diso porque parto da base de que, se clicastes nas correspondentes publicacións das redes sociais de Balea e chegastes a estas liñas, é porque xa concordades con estas afirmacións. Por este motivo, decidín escalar un chanzo máis no deseño deste especial con recomendacións literarias para os vosos agasallos. Como? Pois propoñendo sete emparellamentos libreiros, sete dúos integrados por algunhas das novidades máis destacadas deste último ano editorial e nos que os distintos títulos se complementan dun xeito formidable, sete parellas literarias que podedes converter no pack literario perfecto para obsequiar as vosas persoas máis queridas. Sen máis preámbulos, aí van.

Lume Branco de Antonia Pozzi, tradución de Lara Dopazo Ruibal (Rinoceronte Editora) e 21 poetas do século XXI, antoloxía de Carlos Da Aira (Aira Editorial)

Antonia Pozzi (1912-1938) foi unha das poetas italianas máis descoñecidas do seu tempo, unha voz lírica que calou demasiado axiña ao suicidarse con só 26 anos. Porén, o seu legado literario resultou ser inmenso, cun bo feixe de composicións que se deron a coñecer despois do seu pasamento e nas que o amor, a natureza, a soidade e o desacougo foron algunhas das notas dominantes. Sobraban os motivos para verter os seus poemas á nosa lingua, tarefa levada a cabo por Lara Dopazo Ruibal para Rinoceronte Editora nunha espléndida escolma bilingüe dos versos da súa última etapa, este Lume Branco que nos permite descubrir unha gran autora, de gran sensibilidade e moi concienciada coas grandes problemáticas do período de entreguerras.

E, unha vez descuberta Antonia Pozzi, como presta achegarse a outra escolma de novas figuras líricas, esta vez unha antoloxía coordinada por Carlos Da Aira na que, dalgún xeito, se nos avanza o panorama poético do futuro. 21 poetas do século XXI é, en palabras do seu editor, “un enredo numerolóxico” que ademais é “un testemuño das máis novas voces, as novísimas, que se achegan, cadaquén coa súa ollada, ao xénero estrela da literatura galega dende os seus inicios”. Neste volume publicado baixo o selo Aira Editorial podemos achegarnos aos primeiros versos dunha prometedora xeración de poetas cuxas idades non exceden os 21 anos: Zaira Ferradás, Paula Varela, Nee Barros, Lois Gayoso, Jorge Moral, Fabián Niño, Clara Blanco ou Ana Fraile Somoza son só algúns dos nomes que se achan entre as páxinas desta sorprendente antoloxía, un manifesto que anuncia os discursos poéticos do mañá.

Golpes de Luz de Ledicia Costas (Xerais) e Oito días sen Eva Cortés de Sara Vila Alonso (Galaxia)

Malia que o nome de Ledicia Costas adoita vincularse á literatura para as crianzas (non en van, obtivo recentemente e por segunda vez na súa carreira o Premio Merlín de Literatura Infantil), o seu debut na novela para o público adulto, Infamia, confirmou a versatilidade do seu talento literario. E neste ano, coa publicación de Golpes de Luz (Xerais), consolidouse como unha das narradoras imprescindibles do noso sistema literario, unha autora cuxos textos se agardan cun enorme interese e que é capaz de cubrir todas as expectativas. Nesta nova novela, Costas mergúllanos nunha intensa historia arredor do narcotráfico e os coidados protagonizada por uns personaxes singulares que atrapa a atención do lectorado dende as primeiras follas.

E dunha voz afianzada a unha voz principiante e moi prometedora, a de Sara Vila Alonso, que neste ano 2021 foi galardoada co Premio Illa Nova de Narrativa por Oito días sen Eva Cortés (Galaxia). A trama constrúese en torno á desaparición da moza que dá nome á novela e con tres perspectivas nas que a autora combina a súa experiencia na escrita xornalística coa súa habelencia na narración literaria, dando como resultado unha novela cun ritmo trepidante da que non podemos despegarnos ata rematala.

Little Neno descobre os Rolling Stones de Dani Llabrés e Jaime Pantoja, tradución de Valeria Pereiras Reza (A Reixa Producións) e Madeira e Metal de Laura Rey Pasandín, ilustracións de Laura Romero (Baía Edicións)

O mundo da música fascina a grandes e pequenas, de aí que as primeiras adoiten querer transmitir os seus gustos ás segundas. E os volumes da colección “Little Neno descobre…” de Dani Llabrés e Jaime Pantoja son ideais para este fin, maxime agora que podemos atopar dous deles en galego grazas ás traducións de Valeria Pereiras Reza publicadas por A Reixa Producións: Little Neno descobre os Beatles e Little Neno descobre os Rolling Stones. Para esta parella literaria e musical pensada para as crianzas, eu seleccionei este último título porque, como xa avancei, as grandes sempre tratamos de transmitir as nosas preferencias melómanas ás máis cativas.

E achegar o rock n’roll á rapazada é tan importante como espertar nela a sensibilidade necesaria para apreciar as súas raíces musicais. E para iso podemos servirnos deste Madeira e Metal (Baía Edicións) narrado por Laura Rey Pasandín e ilustrado por Laura e Romero, unha historia sinxela pero entrañable arredor da morriña dunha cativa, Aixa, e a descuberta dun gran instrumento musical que lle axudará a mitigar ese sentimento nostálxico.

O país da choiva de Miguel Anxo Alonso Diz, ilustracións de Xosé Tomás (Antela Editorial) e O segredo de Al’Eume de Pilar Ortega Pereiro (Cuarto de Inverno)

O lectorado xuvenil tamén pode recibir neste Nadal un fermoso agasallo literario por partida dobre. Por unha banda, podemos achegalo á emocionante e orixinal O país da choiva (Antela Editorial) de Miguel Anxo Alonso Diz e ilustrado por Xosé Tomás, unha obra que parte dunha premisa desacougante pero que permite xogar coa imaxinación e o espírito aventureiro da rapazada: Fonso e Rosalía descobren que, de súpeto e despois dunha noite de choiva, toda a xente da vila esqueceu a súa lingua, comezando así unhas pescudas que os conducen á resolución de tal misterio.

E, por outro lado, podemos facer que prosigan coa aventura da man de Pilar Ortega Pereiro, a última gañadora do Premio María Victoria Moreno de Literatura Xuvenil, coa novela O segredo de Al’Eume (Cuarto de Inverno), unha historia de revelacións e tesouros por encontrar na que dúas cativas, Xiana e Lúa, tratan de resolver unha complicada problemática familiar lanzándose á procura dun suposto botín perseguido xa por outros moitos.

Mala feminista de Roxane Gay, tradución de María Fe González Fernández (Hércules de Ediciones) e A froita do coñecemento de Liv Strömquist, tradución de David A. Álvarez Martínez (Catroventos Editora)

Un ensaio fresco e ousado tamén pode facer un bo agasallo literario, como se demostra na seguinte proposta. O novo título da Colección Púrpura de Hércules de Ediciones recupera os escritos de Roxane Gay na recompilación de ensaios Mala feminista, un volume orixinalmente publicado en 2014 con gran éxito e que nos enfronta con todas as nosas contradicións na militancia feminista do mundo de hoxe mediante un estilo desenfadado e cun convite explícito a pensar e repensar os ideais de perfección e exemplaridade do movemento dende as vivencias da propia autora. María Fe González Fernández trae ao galego estes textos despois de ter vertido a obra de Rebecca Solnit, Os homes explícanme cousas, para esta mesma colección.

Porén, despois de achegarse a estas reflexións, sempre conforta camiñar por outros xéneros igualmente acaídos para amosar as dificultades que atinxen á vida das mulleres sen abandonar o sentido do humor nin a irreverencia. No caso de Liv Strömquist, autora da novela gráfica A froita do coñecemento, traducida por David A. Álvarez Martínez e editada por Catroventos Editora, o obxecto de recreación literaria e artística é a vida sexual das mulleres e a consideración social, cultural e histórica da xenitalidade feminina. Strömquist constrúe un relato gráfico radicalmente divertido que avoga pola emancipación sexual feminina e reprende as estreitas olladas (maioritariamente masculinas) que intentaron estigmatizar e converter en tabú todo o relacionado coa vulva, o clítoris ou a regra ao longo da historia da humanidade.

A poesía como arte insurxente de Lawrence Ferlinghetti, tradución de Salgado (Rodolfo e Priscila) e O que fica fóra de Manuel Rivas (Apiario)

Entre as novidades poéticas deste ano que chega ao seu remate, sobresae un dos lanzamentos do novo selo editorial Rodolfo e Priscila, unha tradución de Daniel Salgado dunha das obras máis abraiantes do último gran autor da Xeración Beat, Lawrence Ferlinghetti (1919-2021). Orixinalmente publicada en 2007, A poesía como arte insurxente resulta nunha colección de sentencias que oscila entre o manual e a protesta e que se serve do lírico para radiografar os tópicos e circunstancias da creación e da recepción poética.

A visión da arte lírica de Ferlinghetti pode ir moi ben acompañada polo último poemario dun dos grandes narradores e poetas en lingua galega, Manuel Rivas. O célebre autor de O lapis do carpinteiro ou Que me queres, amor? regresa ao terreo lírico explorando as posibilidades da poesía visual, que presenta co coidado artesán da páxina manuscrita e co aval da editora Apiario, cuxas publicacións sempre atenden ao esmero e o deseño do libro como unha obra de arte completa tanto no contido coma no continente.

O nome da Rosa de Umberto Eco, tradución de Maite Jiménez Pérez (Aira Editorial) e Un espléndido mundo novo de Aldous Huxley, tradución de Alejandro Tobar (Kalandraka)

Finalizo a selección de parellas literarias que aspiran a colarse debaixo das vosas árbores de Nadal con dúas espléndidas obras traducidas. A primeira destas obras é a xa famosa historia detectivesca na que o monxe Guillerme de Baskerville e o novizo Adso de Melk tratan de resolver unha serie de misteriosos crimes acontecidos nunha abadía italiana en plena Idade Media, O nome da rosa de Umberto Eco, publicada orixinalmente en 1980. Para esta primeira tradución da novela de Eco ao galego, levada a cabo por Maite Jiménez Pérez, Aira Editorial decidiu dar ao prelo unha edición de luxo que ademais conta cun atractivo engadido: os apuntamentos e as ilustracións orixinais do propio autor.

E da Idade Media podemos viaxar a un futuro distópico nunhas poucas páxinas sen por iso deixar de ler outro clásico. É o caso de Un espléndido mundo novo, a mítica obra de Aldous Huxley (1932) traducida por Alejandro Tobar para Kalandraka e na que se revisa ata a conversión do propio título (Brave New World, frecuentemente trasladado ao castelán como Un mundo feliz), un dos moitos acertos dunha publicación que trae ás nosas letras un dos textos imprescindibles e máis influentes da narrativa distópica do século XX.

Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.