O esforzo dunha vocación mal pagada

O mundo da literatura galega neste momento ten unha problemática principal moi clara: a precariedade. Os seus propios protagonistas recoñecen as dificultades ás que se enfrontan por mor da consecución dun soño, do desexo de facer da súa vocación un traballo digno co que poder sobrevivir.

Pero precisamente isto último é impensable para o conxunto xeral de autores, que en moitos casos senten a obriga de apartar a escritura a un lado e darlle prioridade a outros traballos pola incapacidade de poder dedicarse nun primeiro termo a esta actividade. Por isto, o pensamento maioritario sitúase en que o foco para chegar a ter un nome no mundo literario non radica nas competencias ou no talento, senón noutro tipo de condicionantes tanto externos como internos do propio escritor, como a constancia ou a sorte.

Neste contexto, a autora Berta Dávila remarca a necesidade de definir realmente o que entendemos por autor, xa que como sociedade atopámonos nun momento no que resulta moi sinxelo “ser unha persoa que escribe cousas e que a xente as lea”. É dicir, non fai falta publicar de maneira tradicional para chegar á xente porque existe un marco no que poder compartir as túas creacións a golpe de clic. Foméntase así a idea de que calquera pode ser autor. Pero, pode selo verdadeiramente ou só actúa como tal?

O poeta Ismael Ramos responde a esta cuestión afirmando que “calquera pode ser autor no sentido en que calquera pode escribir un libro e calquera cuns mínimos recursos económicos pode publicar un libro, pero non todo o mundo pode facer diso unha carreira”. Emprega a palabra “carreira” para referirse á capacidade de ter unha traxectoria e de seguir construíndo un camiño cunha obra que te apoie como autor. Desta forma, establécese unha diferenciación entre a sinxeleza que supón dende esta perspectiva “ser o creador dun libro” e a verdadeira dificultade de “enfrontar a escrita como un oficio e un reto”.

Ismael Ramos

Esta situación desemboca na necesidade de establecer prioridades materiais e obxectivas. En base a isto, a escritura queda nun segundo plano ficticio, suxeita a esa precariedade que obriga a buscar algunha actividade capaz de xerar os suficientes beneficios para garantir calidade de vida. Chegado certo momento, moitos autores senten a necesidade de ponderar se realmente poden destinar a súa total dedicación á escrita ou se teñen que enfrontarse á realidade de compatibilizar un traballo ben remunerado coa súa verdadeira paixón: as letras.

Non obstante, o poeta Antón Blanco remarca que o feito de ter que priorizar non implica que realmente a literatura quede relegada a unha acción secundaria: “Nos tempos nos que estou escribindo a miña dedicación é total, e todo o que sexa traballar ou facer outras cousas que non teñan que ver, a pesar de ser o que me da os cartos para poder comer e ocupen máis tempo, para min son secundarias”.

Desta maneira xorde a seguinte cuestión: é posible vivir de ser autor? A resposta é clara e xeneralizada ata o punto de que algúns dos seus protagonistas chegan incluso a falar disto como dunha utopía. Risas derrotistas ou suspiros de resignación son os xestos que acompañan unha contestación case automática: non, aínda que con pequenos matices. Compártese a idea da escritora Celia Parra de que resulta máis factible o feito de vivir da literatura en xeral -obradoiros, conferencias, eventos literarios…- e non de ser autora a título individual.

Afiánzase así entre o conxunto de novos autores o que Ismael Ramos chama diversificación necesaria ao recoñecer que “sempre tes que facer algo que vaia máis alá da túa actividade como escritor solitario e isto é ineludible a non ser que non necesites cartos porque vivas de rendas”. É dicir, conforme ao pensamento coincidente entre as novas voces literarias da nosa terra, destácase o que Lara Dopazo resumiu no seguinte enunciado: “se o pensara en termos de benestar e economía probablemente me dedicaría a calquera outra cousa que non fora escribir”.

Lara Dopazo

Esta problemática acentúase por mor do contexto no que sobrevive actualmente o galego. “Sempre se considerou de fondo que era un acto de fe publicar en galego para manter a lingua”, sostén un Antón Blanco que recoñece a observación dun aparello ideolóxico histórico detrás do idioma. Noutras palabras, o autor teoriza sobre como o nacionalismo galego inflúe firmemente no ambiente literario que chega aos nosos días e dubida sobre como se reflicte realmente isto no sistema de publicación actual.

Este marco no que persiste a minoración da lingua xorde como resposta ao que Gonzalo Hermo considera unha desatención por parte do Estado: “o apoio das institucións é necesario, así como o é que estas crean necesaria a existencia da lingua galega. Razoamento amparado polo gremio no seu conxunto, que segue na procura de novas políticas nas que a literatura galega estea subvencionada e apoiada por un Estado e unha institución, así como sucede noutros lugares do mundo.

Con todo, a responsabilidade recae unicamente sobre un organismo que desatende de maneira reiterada a súa propia cultura? En gran medida si, pero existen outros factores que tamén inflúen de forma minoritaria no estado actual do mercado literario, a pesar de que parten todos desa mesma base. Ismael Ramos remarca a obrigación que teñen os propios autores como figura activa de “ser realistas coas cifras e os datos e actuar sobre todo con moita conciencia”, traballando así por unha profesionalización do ambiente literario.

Profesionalización que semella imposible sen afrontar esta cuestión dende unha posición política na que a Xunta valore o labor literario das autorías galegas, tal e como sinala Tamara Andrés, quen ve moi complicado o mantemento dunha situación cada vez máis fráxil alimentada por unha “falta de consciencia do territorio no que vivimos e da súa potencialidade” por parte das institucións.

Tamara Andrés

Ao afirmar que “é moi difícil pensar en estar activa e escribir asiduamente cunha vida precaria”, Lara Dopazo pon na súa boca os pensamentos de todo un gremio, compartindo así as súas inquedanzas sobre o futuro das letras en galego. Atribúese así precisamente o adxectivo precario a todo aquilo ligado ao autor, marcando os tempos e as posibilidades a título individual; e a imaxe xeral que proxecta a nosa cultura literaria a título colectivo.

Obstáculos como a falta de cartos, a procura de traballo constante ou a explotación laboral inciden directamente no feito de non poder destinar a totalidade da súa dedicación á escrita. Pero, redúcese así a calidade das obras? A resposta volve a ser clara: non. E non sucede debido ao carácter tan vocacional que persiste no interior de cada un dos protagonistas desta reportaxe.

A escrita en galego vive e sobrevive en base aos sentimentos que esperta nos seus autores, ao que supón para eles tomar asento despois de longas horas nun traballo que na meirande parte dos casos non lles resulta satisfactorio e aínda así sentir esa necesidade de compartir as súas historias, pensamentos ou inquedanzas.

Realízano dunha forma case altruísta porque os beneficios que xeran -cando o fan- son mínimos. Porén, aínda que non se reduza a calidade da obra, si o fai o tempo para dedicarlle. E isto inflúe negativamente sobre a cantidade de obras óptimas -empregando este adxectivo en relación á dedicación e implicación que teñen no seu fondo- que acaban expostas en librarías ou feiras. Ao fin, a calidade básica que acaba en detrimento como consecuencia desta precariedade que semella irrefreable, é a da vida dos propios escritores.

Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.