Perder a inocencia entre os cascallos: ‘A cidade do átomo’ de Iria Misa

Ano
2021
Editorial
Xerais
Idioma
Galego
Our Score
5

Hai un par de anos, Chernóbil e o accidente nuclear que a fixo tristemente coñecida en 1986 volveron ao foco da actualidade grazas á serie homónima da HBO e, dende entón, semella que as revisións ficcionadas da que foi unha das maiores catástrofes medioambientais da historia ampliaron os seus horizontes. No caso de Iria Misa (Gondomar, 1983), estes horizontes expandíronse cara a literatura para as crianzas, sendo a súa nova obra A cidade do átomo (Xerais) un dos máis idóneos pretextos para suscitar na rapazada a curiosidade por un dos eventos máis desastrosos do século pasado sen que se dilúa en absoluto o propio goce da lectura.

A novela, recoñecida en outubro de 2020 co IV Premio Agustín Fernández Paz pola igualdade (galardón do que xa fora finalista a súa anterior obra, Mamá, quero ser Ziggy Stardust), trasládanos á cidade ucraína de Prípiat, a máis próxima á central nuclear e a que padeceu as consecuencias máis graves e inmediatas da catástrofe. Nela só quedan rapaces e rapazas que, na misteriosa ausencia da xente adulta, tratan de emular as súas vidas, cos seus mesmos traballos, cargos e ocupacións, finxindo día a día que as agullas do reloxo non se detiveron naquel fatal intre no que o reactor 4 colapsou. Unha estraña e post-apocalíptica vida cotiá que Misa recrea sen ningún tipo de reserva estética que poida moderar ou mesmo dulcificar a ruinosa imaxe do fantasmal lugar.

A cativada asume as tarefas das adultas ausentes mais tamén os seus prexuízos e caracteres máis viciados, xa que non dubidan en condenar á protagonista, Lena, a unha existencia de marxinalidade debido ao seu aspecto enfermizo, marcado pola calvicie e a deformación física provocadas pola exposición á alta radiación. A autora é quen de alicerzar unha gran empatía no lectorado en torno a este personaxe principal, facendo que este a acompañe na súa soidade durante toda a obra e sinta como propios os seus padecementos.

Lena sofre, polo tanto, as constantes burlas e humillacións das pequenas habitantes de Prípiat (nun momento da novela mesmo se di que non a deixaban vivir en paz nin nun mundo inventado), mais aferrándose a unha esperanza case imposible: que a súa nai e a súa boa amiga Svetlana regresen á cidade. Non obstante, a recuperación da confianza e dos afectos chega polas máis inesperadas vías, xa que Lena traba unha amizade con Nikolái, un novo neno que chega dun xeito case incomprensible á desolada cidade, e co enigmático Máscara, coñecido deste xeito por levar cuberta toda a súa face cunha máscara antigás e quen lle revela a Lena un gran segredo que altera por completo a súa concepción do mundo. É precisamente este xiro final o que confire sentido á desconcertante existencia da rapazada abandonada e obrigada a madurar de golpe, un xiro que non por imaxinable deixa de ser sorprendente e transforma a percepción do lectorado cativo arredor da propia historia e, por suposto, da dimensión do que realmente aconteceu na decadente cidade do átomo.

Iria Misa tece na súa última peza narrativa unha historia que estremece e emociona a partes iguais, empregando un discurso fluído do que non se exclúe a lánguida beleza que pode habitar nos escenarios máis atroces, algo ao que tamén contribúen as coidadísimas ilustracións de Sonia García. O argumento que presenta ao público mozo é, coma sempre, retador e complexo, sendo esta complexidade tamén visible no nivel estilístico, ao intercalar a narración con paratextos (coma a tradución do aviso co que as autoridades soviéticas desaloxaron a poboación de Prípiat) e mesmo con mostras doutros xéneros coma o lírico ou o dramático, sendo unha novela máis que recomendable para as lectoras miúdas e non tan miúdas.

Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.