María Arnal i Marcel Bagés expanden o seu ‘Clamor’ ao futuro

Xénero
Art Pop
Discográfica
Fina Estampa

A irrupción, primeiro con Verbena (2016) e, despois, con 45 Cerebros y 1 Corazón (2017), de María Arnal i Marcel Bagés foi un dos fitos musicais máis destacados e celebrados na historia recente da música estatal. A súa persoal e vangardista aproximación ás coplas tradicionais –e tamén á memoria histórica– é xa un referente recoñecido entre os chamados renovadores do folclore no estado español, onde podemos citar artistas tan dispares como Rodrigo Cuevas, Baiuca, Tanxugueiras ou Califato ¾. Un folclore que leva xa un tempo reinventándose e ofrecéndonos as propostas musicais máis interesantes do panorama actual, pero que aínda non estaba preparado para o que María Arnal i Marcel Bagés logran en CLAMOR (2021).

Dous anos e medio despois dunha exitosa e extensísima xira co seu primeiro longo, o dúo catalán volve co que era para moitos o disco máis agardado do ano (síntoo, pero o hype a El Madrileño duroulle exactamente unha semana). Un novo disco pouco ou nada compracente co seu predecesor, que lonxe de repetir fórmula ou de esquecerse da tradición, Arnal e Bagés tratan de explorala desde unha sonoridade nova e experimental, onde as bases electrónicas –xa presentes en 45 Cerebros y 1 Corazón teñen agora un protagonismo primordial, pero sen deixar a esencia da canción popular e sen renunciar ao seu lirismo pop nin ao discurso crítico que os caracteriza.

A través de CLAMOR, María Arnal i Marcel Bagés logran elevar a fusión de folclore e electrónica a outro nivel, creando unha sonoridade propia e característica que eles mesmos deron en chamar “pop mutante”. Non en van, no disco faise un retrato musical da fraxilidade humana e doutras formas de vida, da capacidade de transformación en tempos de crise nun planeta en mutación (ou en xaque, como di a canción). E faino a nivel coral, unindo voces que imaxinan outros mundos posibles e que acaban levando a ese clamor que titula o disco a través de once temas nos que Arnal e Bagés abandonan o seu dueto a voz e guitarra para adentrarse nun mundo de sintetizadores e voces múltiples coa imprescindible produción de David Soler, o terceiro do dúo como o define Arnal.

Volver a empezar de nuevo, aunque el viento sople de cara, si hay tempestad habrá calma, volver a sentir el fuego…”. Co propósito de renacer das propias cinzas arrinca ‘Milagro‘, a canción que abre o disco e se cadra a máis continuísta con 45 cerebros y 1 Corazón, pero igualmente espléndida. Dos poucos temas, ademais, nos que logramos distinguir as guitarras distorsionadas de Marcel, que cabalgan e se funden coa sólida e arrebatadora voz de María nunha das pezas máis melódicas do álbum.

Tras ela veñen unha serie de temas cunha instrumental máis pop, bañada de matices electrónicos e beats contundentes que guían a sonoridade desta primeira metade do disco, máis luminosa e lírica. Con arreglos que nos fan entrar nun trance ata levarnos por ese terceiro sendeiro do que fala a letra de ‘Ventura‘, o de “decir quiero, atreverse al deseo”. Un desexo que esperta con ‘Fiera de mí‘, o primeiro single e un dos cortes máis popeiros do disco, a súa cara máis xoguetona e irónica, na que o grupo indaga na sensualidade e o carnal apelando á nosa animalidade interior; preguntándose “¿quién quiere ser humana?” nun mundo perdido polo “clic do capital” e en plena crise do Antropoceno.

Precisamente desa vontade de apertura a outras especies, todo o que segue no álbum é un ascenso progresivo cara un mundo de ciencia ficción. Para isto, o grupo introduce distintas gravacións de campo (mantendo a tradición de 45 Cerebros de traballar con arquivos), desde cantos de aves ou baleas, rabaños de cabras, o murmurio dun río, coros litúrxicos e outras sonoridades procedentes do espazo exterior, como o son dun meteorito cruzando a atmosfera desta galaxia mediana. Como se todas as voces do universo que cantaban en ‘Tú que vienes a rondarme‘ fosen agora todas estas voces que se escoitan en CLAMOR. Como se María Arnal i Marcel Bagés nos pedisen que prestemos atención aos sons dun planeta que nunca quixemos oír.

En ‘Meteorit ferit‘, un dos catro temas en catalán, atopamos unha sobria e fermosa progresión melódica que conduce a voz de Arnal a un rexistro máis doce e sensible. A súa letra conéctanos con todo o que se sente vulnerable, para clamar finalmente pola esperanza de “canviar la llei futura”. Moi pertinentemente, escoitamos ao final da canción unha campá, que podería ser o anuncio dese meteorito ferido que cae ou a propia advertencia dun mundo que está morrendo.Un presaxio sobre a fin dos tempos que chega coa impresionante actualización do canto litúrxico tradicional ‘Cant de la Sibil·la‘, moi estendido por todo o Mediterráneo e no seu momento interpretado pola cantante mallorquina Maria del Mar Bonet.

Nesta nova adaptación, a Sibila –personaxe da mitoloxía grega que predicía o futuro e que o cristianismo converteu na portadora do xuízo final–, para Arnal e Bagés non trae a apocalipse, senón a revelación –o seu significado orixinal–, pensando a fin do mundo máis como un renacemento ou transformación. Un concepto que o grupo trasladou á música rexistrando o canto nun ambiente naturalista, para dalgún modo devolver á Sibila o seu carácter profano, gravando a voz de María Arnal no medio dun campo no que escoitamos chocas de cabras e outros sons da natureza, que darán paso a unhas emocionantes voces a capela aumentadas coa tecnoloxía de Intelixencia Artificial da produtora norteamericana Holly Herndon.

Teño que dicir que me parece dunha audacia enorme utilizar xustamente neste tema o traballo de procesado electrónico de música vocal tradicional que fai Holly Herndon, o cal tivemos a sorte de oír en vivo no último WOS Festival. E fano tamén en colaboración do outro dúo catalán Tarta Relena, aportando cos seus coros celestiais a experiencia sobrecolledora que ofrece este canto, empregando e elevando a voz como instrumento, como nas grandes coplas populares. Sen dúbida un dos momentos máis singulares e catárticos do disco.

A partir de aquí, o álbum vaise adentrar nun terreo máis denso e escuro, inspirado en artistas como Thom Yorke ou Arca atreveríame a dicir, pero mantendo esa esencia do tradicional. Atopamos a transición instrumental ‘Murmuri‘, que esta en concreto fíxome lembrar a Mica Levi polo espectral dos arreglos de corda disonantes, e que vai levar á catártica ‘Tras de ti, con Morphosis Ensemble amplificando coa súa atmosfera electroacústica os potentes sintetizadores de Marcel e a inquieta e sentida voz de María, nunha preciosa maneira de cantar que se sente como unha tonada.

Entre os momentos máis sorprendentes de CLAMOR tamén se atopa a canción ‘Jaque‘, coa participación do célebre cuarteto de corda estadounidense Kronos Quartet, que acompañan xunto ao piar dos paxaros e unha forte e prolongada percusión electrónica, á reivindicativa voz de Arnal, que proclama insistentemente a “alzar a voz” polo “florecemento do mundo”.

E finalmente todo devén nun tramo final portentoso, no que o disco abraza por completo, e sen complexos, o seu lado electrónico. Cunha abundancia de sintetizadores na fábula de ‘El gran silencio’, do relato homónimo de Ted Chiang, e elaborados ritmos que buscan un clímax que culmina en ‘Hiperutopía‘, con guiño a Hyperballad de Björk e aos hiperobxectos de Timothy Morton, onde a voz entrecortada de María Arnal se lamenta por “totes les coses que no sé com explicar” ata fundirse nunha intensa distorsión sónica que remata na ambiental ‘Alborada‘, con cantos de baleas e capas sonoras rondando o industrial.

Clamores1 que resoan como a badalada final que pecha o disco, que repica por unha perda colectiva (como as campás das Catedrais Silenciadas de Xabier Díaz). Pero que tamén abren ventás á esperanza. Porque na súa acepción, alborada significa un novo amencer; a luz dun novo día que se filtra entre a escuridade. E necesitabamos (moito) que María Arnal e Marcel Bagés puxesen luz á escuridade.

Como vimos, neste novo álbum hai moita investigación sonora. Alén da súa incursión nun pop máis electrónico, gañando complexidade e matices con loops e atmosferas que xa tiñan explorado nos seus directos; o grupo consegue conxugar con éxito voces humanas, arcaicas e artificiais, con non humanas, animais e astronómicas, que se unen á de María Arnal nunha sinfonía coral universal.

Pero hai tamén moitas referencias literarias e filosóficas. Do Manifesto Ciborg de Donna Haraway a Irene Solà e o seu Canto jo i la muntanya balla;pasando pola aposta contrasexual de Paul Preciado. E nesta última referencia diría que conectan co traballo doutra renovadora da música tradicional como Mercedes Peón, en cuxa peza ‘Ela Propón‘, a través do que di Preciado, poderíamos atopar certas similitudes con ‘Fiera de mí‘ e a súa intersección entre animalidade e liberdade sexual.

Por suposto, isto son apreciacións miñas. Interesante ler ao respecto este texto de Luís de Vicente, investigador cultural que colaborou man a man con María e Marcel para desenvolver todas estas ideas detrás do disco.

Sexa como sexa, CLAMOR é a confirmación dun proxecto musical único no pop estatal e mesmo internacional, “pop mutante”, como o chaman eles, partindo da tradición para facer algo moi persoal e á vez marcar un novo rumbo na música de vangarda que virá.

Dá a sensación de que o primeiro disco miraba cara atrás, e este, porén, mira cara adiante. Incluso unha canción tan antiga como o Canto da Sibila –nos albores do ano mil–, ábrenos ao porvir. E é porque María Arnal e Marcel Bagés saben, e así é como a conciben, que o sentido da tradición non é outro que entender de onde vimos para proxectarnos ao futuro.

1Clamor, ademais dun conxunto de voces, é tamén un toque de campás que avisa da morte dalgún veciño.

9
Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.