Quico Cadaval na porta da Carreirana, LAURA RÍOS

Quico Cadaval, unha vida sobre as táboas

O dramaturgo, actor e monologuista reestrea 'Medida x Medida', unha obra de Shakespeare con ritmo latino incluído

Quico semella unha ilustración de Castelao en movemento, con gafas pequenas sobre o nariz, tanzas de prata por cabelos, andar rápido e conversa fluída. Fala cun ton animado, coma se estivese as 24 horas enrriba dun escenario, pola contra, as súas palabras e acenos destilan unha sensibilidade fóra do común. Cadaval saúda a todo o mundo con ollar de margaridas e apertas a distancia para despois encandilar a rúa Galicia cunha canción a capella coa súa característica voz grave.

Para os descoñecidos, é a viva imaxe do bohemio con pantalóns amplos e camisas desabotoadas, para quen se achega a el, é a verdadeira personificación do talento. Dramaturgo, director de teatro, actor, produtor e monologuista, aos seus sesenta anos, o entrevistado, de natureza inqueda e soñadora, lembra ben as súas raíces na Carreirana, a taberna familiar dos Cadaval.

Antes a Carreirana era un dos grandes centros de ocio de Ribeira, aquel onde os mecánicos do taller Nervión conversaban cos parroquianos que pasaban o día entre chiquitos, historias idealizadas e comida da casa. Anos despois do seu apoxeo, aínda que os mobles estén carcomidos polo tempo e a humidade domine o ambiente, as paredes aínda parecen engaiolar o bater das olas e o rebumbio dos domingos a media mañá.

A entrada está presidida por dúas portas de cristal, seguidas á súa esquerda por unha barra na que aínda se escoita o eco das cuncas. No fondo, á esquerda, a antiga cociña chora a ausencia do caldo de grelos e os comensais. Á dereita están as antigas mesas de madeira, empedernidas nunha danza entre o pasado e o presente que as fai semellar un surrealista cadro de Magritte.

Para Quico, a Carreirana non chegaba a “trasatlántico polo pequena que era”, máis tiña a capacidade fantástica de facer viaxar aos seus navegantes nunha especie de viaxe astral idéntico ao das grandes composicións musicais ou filmes de gran pantalla. A taberna era un fervedoiro constante de veciños, visitantes e familia no que Cadaval aseguraba ter na súa infancia “60 tíos”.

Laura Ríos

Quico naceu en 1960 e pasou os primeiros anos da súa vida durmindo coa súa avoa, pero esa foi a realidade de miles de galegos e galegas dos sesenta, así que atribúe a súa paixón por contar historias a unha combinación “das orellas na taberna escoitando e os ollos nos libros” que sempre leu. O dramaturgo, aínda con ollos de cativo, asegura que o a súa tarefa se basea “nun traballo de transporte” no que pode “empeorar ou mellorar” historias que xa coñece.

Para Cadaval, descubrir que “o que tiña na casa era tan bo” como o que lía nos libros, foi unha revolución persoal parecida á da Mona Lisa con bigote de Duchamp. Unha reinvención que o levou a diferenciarse do resto e a traballar un humor que non fala sobre “o país”, senón que parte das entrañas e segundo el, sempre “nace da seriedade”.

Durante a conversa, Cadaval acariña con mans de seda as fotografías do álbum familiar, mentres explica que foi “un bo estudante” ata que deixou de selo aló polos anos nos que fixo Historia da Arte e virou cara o teatro da man do seu mestre Xoán Cejudo. O monologuista lembra con sorna que foi das últimas xeracións da escena galega que non puido “aspirar a unha formación regrada nas artes dramáticas”, dado que a única alternativa real era estudar en Madrid.

A través das lembranzas e das imaxes, Quico conecta cun pasado en branco e negro no que o Golpe de Estado do 23F tingue a cultura do país dunha disciplina implícita na que a rebeldía quedaba para as conversas íntimas. O dramaturgo reflexiona sobre o papel do teatro no que denomina “os infelices oitenta”, nun ambiente xuvenil resumido na Movida, onde segundo el “había un certo descaro” que se consagra na definición dun teatro que o autor ve como unha combinación do “extraordinariamente respectuoso” co pouco ortodoxo.

Quico Cadaval nunha viaxe de xuventude. Álbum familiar

Cadaval imita a un contemporáneo Pensador de Rodin cando medita sobre os seus saltos profesionais. No amplo silencio do intre anterior á resposta case se pode escoitar Lágrimas Negras, unha das cancións favoritas de Quico, soando no seu danzante maxín. Cando era novo pensou que o seu camiño era “inventar historias para o teatro como dramaturgo”, pero máis tarde, coma unha faísca na noite, apareceu a dirección de gran tamaño, onde Cadaval descubriu outro dos seus dons, a produción e o manexo de obras. O director admite que sempre quixo “facer algo moderno” e que lle parecía que lle tocaba “ser a vangarda”.

Esta prolífica vida sobre o escenario viuse cumprimentada pola irrupción da narración en vivo e a retroalimentación co público á que Quico trata coma “un xogo un pouco difícil” pero no que a xente pode disfrutar. As follas dos álbum da familia Cadaval seguen adiante paseniño mentres o dramaturgo pensa sobre a caducidade dos espectáculos. O actor entretense co último botón da súa camisa mentres sentenza que as representacións “deben caducar porque cambian as circunstancias” que as provocaron e engade que “o teatro sempre é actual”.

Cadaval coloca cerimonialmente as gafas mentres agrega que as mostras teñen un compoñente ideolóxico que tamén as fai pasar á historia, e que determinados espectáculos, homófobos e machistas, que fan humor sobre “certas orientacións sexuais ou xéneros” aínda son válidos para algunhas persoas e por iso é tan importante o poder de elección do público coa compra de entradas.

A expresión facial de Quico semella un vendabal de emocións, o álbum familiar, a  Carreirana, a conversa e a súa natureza inqueda mestúranse no seu rostro bondadoso. Cadaval desliza as verbas con suavidade e fala con pura devoción do seu incluso cando reflexiona sobre os límites dentro do seu propio cosmos laboral. Quico explica, mentres se remexe nerviosamente debaixo da súa masacarilla, que o grande problema da comedia “non son os límites do humor”, senón a liberdade de expresión e os seus confíns.

Cadaval comeza unha taza de café quente mentres expón que a problemática principal é “querer matar a alguén porque dixo algo” cando con non consumir a súa obra é máis que suficiente. O dramaturgo apura a cunquiña mentres confesa que hai outras limitacións propias do teatro que si lle devanan a cabeza, como a falta de público a espectáculos de cultura minotarios. Cadaval relata as dificultades de traer obras de autor a un público tan reducido que prefire apostar por clásicos como Valle-Inclán ou Castelao que están “moito máis xustificados culturalmente”.

Quico imita a un dos retratos de Egon Schiele, unha mestura poética de cores vivas e liñas contundentes, un neno pequeno grande con enormes doses de bo corazón e unha maleta cargada de experiencia. As liñas rectas converxen nunha curva cando o actor asegura que “o teatro é o que non está no libro” e engade que a súa “máis noble función” é entreter. Quico xoguetea co último botón da camisa mentres reivindica a faceta política do teatro como arma de reflexión individual e colectiva e sentenza que o círculo se pecha cando ”alguén do outro lado” conecta co significado da obra.

Laura Ríos

Pereira, amigo de Quico, irrompe na conversa para ofrecer café, e coma un golpe de realidade as portas da Carreirana ábrense ao mundo exterior despois de tantos anos de silencio. Cadaval revólvese dentro da mascarilla azul, a corentena non foi un período especialmente útil para el, e é que Quico, explosivamente creativo, asegura que traballa moito mellor “en contacto coa xente”. As portas de cristal abanéanse co vento mentres o director pon sobre a mesa a dinámica laboral destes últimos meses.

Para o narrador, os espazos de traballo ou a ensinanza non deben mesturarse co persoal, e opina que “a xente que tivo que teletraballar non estivo na mellor situación do mundo”. O vaivén da porta contrasta coas contundentes palabras do dramaturgo. A dozura no falar do director non lle impide morder en oso cando apunta a que o teatro non é un foco de contaxio, xa que se cumpren normas sanitarias que “non hai noutros negocios privados”.

Quico abre un oásis no deserto para amosar unha fotografía. Na inmortalización atopamos a un Cadaval moi novo vestido cunha camisa negra con broches brancos e acompañado da súa nai. O actor apunta que lembra ben a prenda porque con ela participou no espectáculo de cabaret “Amén” e sumérxese na escena materna mentres narra a Odisea dun ano plagado de cambios profesionais no que se viu obrigado a cambiar de data ou anular máis de “30 espectáculos”.

O director engade que tivo “interlocutores moi razoables” que permitiron que a axenda se trasladase aínda que no primeiro momento de pánico outros quixeran “anular todos os compromisos”. O dramaturgo, coa nocturnidade dun Goya na face, aclara que non existe un remedio para os espectáculos en vivo mentres non “apareza unha solución sanitaria” e engade que “non hai que obrigar á xente a renunciar ao ocio cultural” e que para iso “ten que haber profesionais” que vivan da cultura.

Quico preséntase coma unha obra de alta abstracción, cuxas cores, formas e liñas son o máis puro sentido da arte, unha explosión de creatividade, esforzo e corazón. Cadaval ten a forza expresiva do Guernica, a profundidade crítica do Bosco e a tenrura dun bico de Klimt. Alma, esperanza e vida pechadas entre fío e fío de costelas e o sorriso sempre protagonista do seu rostro.

Déixanos contarcho!
Mantente ao día das nosas novidades uníndote agora á nosa lista de suscriptores.